Ανθρωπολογια & Μουσεια

2011-04-14T14:04:00.000+03:00

ज्द्झ्ल्द्फ़्हस्ल्द्फ़्हस्दोफ़िह्सोद्फ़्

Δέκα Μύθοι για την Τέχνη στο Ίντερνετ

2008-05-07T20:52:00.002+03:00

Στην ιστοσελίδα του Guggenheim υπάρχει σελίδα για την τέχνη στο Ίντερνετ. Εκεί μπορείτε να βρείτε ένα ενδιαφέρον άρθρο του John Ippolito, με τίτλο 'Ten Myths about Internet Art':

http://www.guggenheim.org/internetart/internetart_index.html

Μουσεία, & Web

2008-05-04T14:26:00.002+03:00

Μουσεία και Web 2.0:

http://www.archimuse.com/mw2007/papers/ellis/ellis.html

Οι επιδράσεις του Ίντερνετ στα μουσεία:

http://www.imls.gov/news/2008/030608.shtm
http://interconnectionsreport.org/

Χρήσιμα κείμενα

2008-03-14T15:38:00.002+02:00

Gell Alfred, ‘Paradise’ at the British Museum, Anthropology Today 9:6, Δεκέμβριος 1993, σσ. 7-9.

http://www.therai.org.uk/pubs/at/museums/paradise.html

Harrison Julia, ‘The spirit sings’ and the future of anthropology, Anthropology Today 4:6, Δεκέμβριος 1988, σσ. 6-9.

http://www.therai.org.uk/pubs/at/museums/thespiri.html

& Απάντηση από τον Bruce Trigger, ibid.

http://www.therai.org.uk/pubs/at/museums/replyby.html

Herle Anita, Museums and shamans: a cross-cultural collaboration, Anthropology Today 10:1, Φεβρουάριος 1994, σσ. 2-5.

http://www.therai.org.uk/pubs/at/museums/museumsa.html

Lane Paul, Breaking the mould? Exhibiting Khoisan in Southern African museums, Anthropology Today 12:5, Οκτώβριος 1996, σσ. 3-10.

http://www.therai.org.uk/pubs/at/museums/lane-breaking.html

Συνέδρια

2008-03-14T13:46:00.003+02:00

1. Παγκόσμιο Συνέδριο για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στη χώρα προέλευσής τους.

http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_13/03/2008_225524

http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=42053&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Πρόγραμμα
Δευτέρα 17 Μαρτίου 2008


	Εγγραφή Συνέδρων
	Έναρξη των εργασιών του Συνεδρίου παρουσία της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Κάρολου Παπούλια Χαιρετισμοί Μιχάλης Λιάπης Υπουργός Πολιτισμού Γεώργιος Αναστασόπουλος Πρέσβης, Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO, Πρόεδρος της Γενικής Διάσκεψης της UNESCO Françoise Rivière Γενική Υποδιευθύντρια Πολιτισμού, UNESCO
	Βιβή Βασιλοπούλου Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού

1η Συνεδρία

Περίπτωση 1η: Από την Ιταλία στην Αιθιοπία

Η επιστροφή του Οβελίσκου της Αξώμης

Πρόεδρος:

Patrick O’ Keefe

Διεθνής Νομικός Σύμβουλος, Αναπλ. Καθηγητής του Εθνικού Πανεπιστημίου της Αυστραλίας

Ομιλητές:

10:30 -11:00

Ιταλία:

Giorgio Croci

Καθηγητής Δομικής Αποκατάστασης Ιστορικών Κτηρίων του Πανεπιστημίου La Sapienza της Ρώμης

Tullio Scovazzi

Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου Milano-Bicocca

11:00 -11:15

Αιθιοπία:

Jara Haile Mariam

Γενικός Διευθυντής του Φορέα Έρευνας και Συντήρησης της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Αιθιοπίας

Περίπτωση 2η: Από τη Γερμανία στη Ζιμπάμπουε Η επανένωση του Λίθινου Πτηνού της Μεγάλης Ζιμπάμπουε σε έκθεση του Βασιλικού Μουσείου Κεντρικής Αφρικής στο Τερβίρεν του Βελγίου και η επιστροφή του από τη Γερμανία στη Ζιμπάμπουε
Πρόεδρος:	Alain Godonou Διευθυντής της Σχολής Αφρικανικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Δημοκρατία του Μπενίν
Ομιλητές:
11:15 -11:30	*Βέλγιο:* Christiane Tytgat τ. ΄Εφορος των Βασιλικών Μουσείων Τέχνης και Ιστορίας των Βρυξελλών, Διευθύντρια του Ολλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών
11:30 -11:45	Ζιμπάμπουε: Dawson Munjeri Αναπληρωτής Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ζιμπάμπουε στην UNESCO, τ. Διευθυντής των Εθνικών Μουσείων και Μνημείων της Ζιμπάμπουε
11:45 -12:15	Παρεμβάσεις Προέδρων και Σύντομη Συζήτηση
12:15 -12:45	Διάλειμμα

2η Συνεδρία
Περίπτωση 3^η: Από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στη φυλή των Αυτόχθονων Ngarrindjeri της Ν. Αυστραλίας Επιστροφή Προγονικών Λειψάνων
Πρόεδρος:	Najma Heptulla Βουλευτής, Πρόεδρος της Νομοθετικής Επιτροπής της Βουλής της Ινδίας
Ομιλητές:
12:45 -13:00	Ηνωμένο Βασίλειο: Cressida Fforde Σύμβουλος Πολιτιστικής Κληρονομιάς στο Ηνωμένο Βασίλειο
13:00 - 13:15	Αυστραλία: Christopher Wilson Επιστημονικός Σύμβουλος - Λέκτορας, Κέντρο ΄Ερευνας και Επιμόρφωσης των Αυτόχθονων Yunggorendi, Πανεπιστήμιο Flinders, Αυστραλία
13:15 -14:45	Ελαφρύ Γεύμα

Περίπτωση 4^η: Πρόγραμμα Συνεργασίας μεταξύ Δανίας και Γροιλανδίας Το Πρόγραμμα “Utimut” για τον Επαναπατρισμό Πολιτιστικών Αγαθών από τη Δανία στη Γροιλανδία
Πρόεδρος: Ομιλητές:	Zhan Guo Αντιπρόεδρος του Κινεζικού ICOMOS
14:45 - 15:00	Δανία: Mille Gabriel Συνεργάτις Ερευνήτρια στο SILA- Κέντρο Έρευνας της Γροιλανδίας, Εθνικό Μουσείο της Δανίας
15:00 - 15:15	Γροιλανδία: Daniel Thorleifsen Διευθυντής του Εθνικού Μουσείου και των Αρχείων της Γροιλανδίας
15:15 - 15:45	Παρεμβάσεις Προέδρων και Σύντομη Συζήτηση
15:45 - 16:15	Διάλειμμα

3η Συνεδρία

Περίπτωση 5^η: Λούβρο και Μητροπολιτικό Μουσείο Tέχνης της

Ν. Υόρκης

Η επανένωση ενός νεοσουμεριακού αγάλματος μέσω της συνεργασίας του Λούβρου και του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης

Πρόεδρος:	Malcolm Bell Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, Η.Π.Α.
Ομιλητές:
16:15 -16:30	Γαλλία : Annie Caubet Επίτιμη ΄Εφορος του Τμήματος της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Λούβρου
16:30 - 16:45	Η.Π.Α.: Joan Aruz Προϊσταμένη του Τμήματος Τέχνης της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης

Περίπτωση 6η: Από το Ηνωμένο Βασίλειο στον Καναδά Η τελετουργική Μάσκα της φυλής των Αυτόχθονων Kwakwaka'wakw από το Βρετανικό Μουσείο στο Πολιτιστικό Κέντρο U’mista της Βρετανικής Κολομβίας του Καναδά, στο πλαίσιο μακροχρόνιου δανεισμού
Πρόεδρος:	George Bizos Νομικός Σύμβουλος, Δημοκρατία Ν. Αφρικής
Ομιλητές:
16:45 - 17:00	Ηνωμένο Βασίλειο: Jonathan C. H. King ΄Εφορος του Τμήματος Αφρικής, Ωκεανίας, Βορείου και Νοτίου Αμερικής του Βρετανικού Μουσείου
17:00 -17:15	Καναδάς: Andrea Sanborn Διευθύνουσα Σύμβουλος του Πολιτιστικού Κέντρου U'mista, Καναδάς
17:15 - 17:45	Παρεμβάσεις Προέδρων και Σύντομη Συζήτηση
17:45 - 18:00	Συμπεράσματα ΄Ελενα Κόρκα Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Υπουργείο Πολιτισμού Françoise Rivière Γενική Υποδιευθύντρια Πολιτισμού, UNESCO

Τρίτη, 18 Μαρτίου 2008

Εργαστήριο 1^ο: ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ
09:00 - 09:45
Πρόεδρος:	Lyndel Prott, Αναπλ. Καθηγήτρια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, τ. Διευθύντρια του Τμήματος Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO
Μέλη:	1. Udo Göβwald , Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού ICOM, εκπρόσωπος του Προέδρου του Διεθνούς ICOM
	2. Paolo Ferri, Βοηθός Εισαγγελέα, Ρώμη
	3. Louis Godart, Σύμβουλος του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας σε Θέματα Πολιτισμού
	4. Neil Brodie, Αρχαιολόγος, Κέντρο Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Stanford
09:45 - 10:00	Παρεμβάσεις και Ανακεφαλαίωση
10:00 -10:30	Διάλειμμα

Εργαστήριο 2^ο: ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ
10:30 -11:15
Πρόεδρος:	Norman Palmer, Πρόεδρος του Ιδρύματος Διεθνούς Πολιτιστικής Διπλωματίας, Επισκέπτης Καθηγητής Νομικής στο King’ s College London
Μέλη:	1. Jeannette Greenfield, Δικηγόρος, Ειδική σε νομικά ζητήματα και θέματα δεοντολογίας σχετικά με την αφαίρεση πολιτιστικών αγαθών, Ηνωμένο Βασίλειο
	2. Tristram P. Besterman, Σύμβουλος στους τομείς μουσείων, πολιτιστικής και ανώτατης εκπαίδευσης, Ηνωμένο Βασίλειο
	3. Matthew Bogdanos, Συνταγματάρχης του Αμερικανικού Στρατού, Επικεφαλής της Έρευνας για τις αρχαιότητες του Εθνικού Μουσείου του Ιράκ
	4. Ειρήνη Σταματούδη, Διευθύντρια του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας, Υπουργείο Πολιτισμού
11:15 -11:30	Παρεμβάσεις και Ανακεφαλαίωση
11:30 - 13:00	Ελαφρύ Γεύμα

Εργαστήριο 3^ο: ΜΟΥΣΕΙΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
13:00 -13:45
Πρόεδρος:	Έλενα Κόρκα, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Υπουργείο Πολιτισμού
Μέλη:	1. Lee Rosenbaum, Αρθρογράφος στη Wall Street Journal, Συνεργάτις στο Περιοδικό Art in America
	2. Ricardo Elia, Πρόεδρος του Τμήματος Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Βοστόνης
	3. Μoira Simpson, Λέκτορας του Πανεπιστημίου της Νότιας Αυστραλίας
	4. Maurice Davies, Αναπληρωτής Διευθυντής της ΄Ενωσης Μουσείων, Ηνωμένο Βασίλειο
13:45 -14:00	Παρεμβάσεις και Ανακεφαλαίωση
14:00 - 14:30	Διάλειμμα

Εργαστήριο 4^ο: ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ
14:30 -15:15
Πρόεδρος:	Lee Keun-Gwan, Αναπλ. Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σεούλ
Μέλη:	1. Μ.Βouchenaki, Γενικός Διευθυντής του ICCROM
	2. Blanca Margarita Alva Guerrero, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προστασίας της Ιστορικής Κληρονομιάς, Εθνικό Ινστιτούτο Πολιτισμού, Περού
	3. Shehab A.H. Shehab, Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων και Μουσείων, Εθνικό Συμβούλιο Πολιτισμού, Γραμμάτων και Τεχνών του Κουβέιτ
	4. Άγγελος Χανιώτης, Καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο All Souls College, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης
15:15 - 15:30	Παρεμβάσεις και Ανακεφαλαίωση
15:30 - 17:00	Γενική Ανακεφαλαίωση από τους Πρόεδρους των τεσσάρων Εργαστηρίων/Συμπεράσματα

Υπεύθυνοι διοργάνωσης:

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΞΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ, ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

Email ekorka@culture.gr
Web site: http: www.culture.gr
Τηλ.: 2108258661/2108201262

UNESCO SECTION OF MUSEUMS AND CULTURAL OBJECTS
DIVISION OF CULTURAL OBJECTS AND INTANGIBLE HERITAGE

Email: e.planche@unesco.org

2.CONFERENCE ON THE INCLUSIVE MUSEUM National Museum of Ethnology, Leiden, the Netherlands, 8-11 June 2008

http://z08.cgpublisher.com/

3. [icme] Call for Papers - Design and Cultural Materials - Montreal Oct 17-18 08
Δεν έχει ανέβει στο Ίντερνετ ακόμα.

Conference of the project
Design et culture matérielle : développement communautaire et cultures
autochtones

(Design and Material Culture : Community Development and Aboriginal
Cultures)
First Nations Garden of the Montréal Botanical Garden
October, 17-18, 2008
ANNOUNCEMENT AND CALL FOR PAPERS
OBJECTIVES AND CONTEXT

The main goal of this conference is to examine First Nations heritage, its
usage and development within new partnership researches between community
and university researchers of the last 10 years.
In the globalisation era, First Nations heritage is a strategic domain
changing with identity definition, and the emergence of new political and
cultural claims. Like many societies, social use of the past results in
cultural realisations being instrumentalized. What is at stake for the
Natives seems to lead to a particular situation. The interest about
objects of material culture and their integration to Western colonialist
museums is being transformed when Native communities experiment their own
appropriation of these tools. From now on, the alienation and lost of
power on the greatest cultural realisations is changing. There is seeking
of balance between transmission, conservation and creation. Running down
the static and ahistorical representation of their culture, many Native
communities establish a new link between tradition and evolution. This
phenomenon is evident in the redefinition of the artisans? role, which for
a long time have been relegated to a minimal recognition about everyday
objects and decorative arts, today more and more recognized as tradition
and savoir-faire holders, and also as creative artists, important actors
of transformation. Other examples are the emergence of a contemporary
artistic expression, and the control over representation institutions,
such as museums.

During the last years we saw, within First Nations, a remarkable evolution
in their definition of heritage based on their own life and world
conception. The relations between Native communities who want to control
their own destiny and those who considered themselves as experts, holders
and protectors of the heritage, for most of them according to colonial
historical practices, are changing. A mutual respect and recognition of
competences could emerge.

Considering that decision makers put more importance upon economic
development, it is important to ask questions about the place of culture
in First Nations community development. Fundamental issues are at stake:
which culture and which development, which goals, how, for whom, by whom
and why?
Based on advances in university-community researches, the conference will
explore three themes: (1) the artisans and artists role in cultural
transmission; (2) the importance of the cultural resource as a mean of
sustainable development; (3) material culture and Natives museums: new
paradigm of conservation/creation.

THEMES DEVELOPMENT

The artisans and artists role in cultural transmission
With he cultural generational break-up and the lost of territory, it
became almost impossible for First Nations to traditionally transmit their
culture. The Natives who received the knowledge and savoir-faire from
their mothers, grand-mothers, fathers, grand-fathers got today the status
of artisans holding great talent to produce traditional objects, this
talent being valorized by their community and the world tourist market.
For most of these artisans, the creation of new forms using ancestral
savoir-faire can mean to betray their mission of cultural ambassador.
However, the new products can keep intact their cultural references.
Artisans and artists who develop their creative potential strengthen their
personal identity by integrating the present and the past, and at the same
time contribute to the development of cultural identity by introducing new
symbolic language which express their own contemporary culture. The
conference aims at understanding, based on innovative examples, the role
of Native artisans and artists in cultural transmission, their influence
in the creation of a new image of the ?Indian? outside the fantasized
culture created by the others, even if some crossbreeding is essential to
maintain culture alive.

The importance of the cultural resource as a mean of sustainable
development
With the willingness of community self-development, a lot of pressure
comes from everywhere. Economic influences are very present and often
empty community development project of their significant substance. To
distant communities the touristic model is offered as the only lifeline. A
lot of them have a museum in their project or already opened. Then there
is a dialogue of the deaf between the defender of economic development,
mainly interested to respond to the interests of possible outside
visitors, and the defender of cultural development, mainly interested in
satisfying community members. With this conference, we wand to understand,
based on recent examples, the mechanisms opposing or gathering these
dynamics.

Material culture and Natives museums: new paradigm of
conservation/creation
Due to colonization and assimilation, Natives had, and often still have,
negative perception of museums, concept that came with colonizers, which
represent Native cultures in their own way. Being from traditional
culture, based on participation, First Nations peoples had been rapidly
immerged into modern culture, based on consumption. In community museology
where people, not objects, are at the heart of the vision, the essential
role of the community to define, use and perpetuate its own culture is
recognized. With this approach, the door is open to think about what is at
stake with culture and its transmission, the links with the territory, its
history, the different ways people are related to it at the present time,
and about heritage. What matters for First Nations, even regarding
objects, is immaterial heritage; the key signification resides in the
cultural intention and the first use of the object (including daily use
objects and ritual objects). The Elder who is telling a legend at night in
the tent, during a stay in the territory, is doing education, not only
cognitive education, but also perceptive and sensorial education, which is
akin to the Quebec tradition holders, as conceived in the domain of alive
and immaterial heritage. Active tradition holders, being more than
witnesses, are holding an identity culture, being impregnated with the
sense and not with an interpretation of the sense. This vision offers,
instead of the intellectual knowledge of the object, an invitation to
consider the community collection, where people would collect themselves
what is important for their culture and where those cultural elements
would be preserved in the family home. This conference is proposing to
re-examine notions, concepts, methods which could open ways to new
paradigm in museology, conservation, heritage, transmission, and the
conditions needed to favour contribution which could structure the revival
of cultural transmission.

We invite community and university researchers, and students from all
disciplines of graduate studies, to send us propositions.

DEADLINE : March 30th, 2008. Please send your propositions (Word file) by
email to France Tardif : ftardif514@hotmail.com
The proposition must include :
Your name
Your affiliation country
Your affiliation (university, institution, etc.)
Your curriculum vitae including your recent publications and those related
to the conference
The title of your communication
A summary of your communication (maximum 150 words)

NOTE : We are presently working on a grant application to SSHRC for the
conference. We have a lot more chance to get the grant if we can produce
an important list of participants interested to make a presentation. Your
propositions will surely enhance the quality of the conference. If we
don?t get the grant, the conference will be held the same, even if the
means are lesser. We will inform all the authors of proposition when will
know if we have the grand from SSHRC, in June 2008.

Scientific committee
Élise Dubuc, professor, Département d?histoire de l?art et d?études
cinématographiques, Université de Montréal; committee director
Pierre de Coninck, professor, École de design industriel, Faculté de
l?aménagement, Université de Montréal
Élisabeth Kaine, professor, Département des arts et lettres, Université du
Québec à Chicoutimi
Diane Laurier, professor, Département des arts et lettres, Université du
Québec à Chicoutimi

We thank very much all authors of propositions.
===============================
LE PATRIMOINE AUTOCHTONE :
TRANSMISSION, CONSERVATION ET CRÉATION
Colloque du projet
Design et culture matérielle :
développement communautaire et cultures autochtones
Jardin des Premières Nations du Jardin botanique de Montréal
17-18 octobre 2008
APPEL DE COMMUNICATIONS

OBJECTIFS ET CONTEXTE
L?objectif de ce colloque est de faire l?état de la situation sur le
patrimoine autochtone, son usage et son développement en regard des
avancées de la recherche menée en partenariat entre chercheurs
universitaires et communautaires depuis les dix dernières années.
À l?ère de la globalisation, le patrimoine est pour les Premières Nations
un domaine stratégique qui se module au gré de la définition identitaire
et de l?émergence de revendications culturelles et politiques nouvelles.
Comme dans plusieurs sociétés, l?usage social du passé entraîne avec lui
l?instrumentalisation des réalisations culturelles. Pour les Autochtones
l?enjeu s?exprime de façon particulière. L?intérêt accordé aux objets de
la culture matérielle et leur intégration aux musées occidentaux issus de
l?entreprise coloniale se métamorphose alors que les communautés
autochtones expérimentent aujourd?hui l?appropriation de ces outils. Le
sentiment d?aliénation face à la perte de pouvoir sur ses plus hautes
réalisations culturelles se transforme désormais. Un équilibre est
recherché entre les notions de transmission, de conservation et de
création. Décriant une représentation statique et ahistorique de leur
culture, plusieurs communautés autochtones instaurent un rapport nouveau
entre tradition et évolution. On peut voir ce phénomène à l??uvre
notamment dans la redéfinition du rôle des artisans, longtemps relégués à
une reconnaissance minimalement circonscrite dans le domaine des objets du
quotidien et des arts décoratifs et aujourd?hui de plus en plus reconnus
comme des porteurs de tradition, détenteurs de savoir-faire, mais aussi
comme artistes créateurs, éléments importants de transformation.
L?émergence d?une expression artistique contemporaine est un autre
exemple, de même que la prise de contrôle des institutions de
représentation, telles le musée.

Les dernières années ont vu une évolution remarquable dans la définition
du patrimoine par les Premières Nations selon leurs propres visions du
monde. Les relations se sont transformées entre ceux qui se considéraient
les connaisseurs, détenteurs et conservateurs de ce patrimoine, pour une
bonne part suivant les habitudes instituées dans l?histoire coloniale, et
les communautés autochtones désireuses de reprendre en main leur destinée.
Une reconnaissance mutuelle des compétences et le respect ont pu émerger.
À l?heure de la prépondérance du développement économique chez les
décideurs, il est important de se questionner sur la place de la culture
dans le développement des communautés autochtones. Des questions
fondamentales émergent : quelle culture et quel développement? Dans quel
but, comment, pour qui, par qui et pourquoi?
En regard des avancées de la recherche universités-communautés, le
colloque se déploiera en trois thématiques : (1) le rôle des artisans et
des artistes dans la transmission culturelle; (2) l?importance de la
ressource culturelle comme outil de développement économique durable; (3)
la culture matérielle et les musées autochtones : les nouveaux paradigmes
conservation/création.

DÉVELOPPEMENT DES THÈMES

Le rôle des artisans et des artistes dans la transmission culturelle
La rupture culturelle générationnelle et la perte de territoire ont mené
certains peuples à la quasi impossibilité de transmission traditionnelle
de la culture. Les Autochtones qui ont reçu les savoirs et savoir-faire de
leurs mères, grands-mères, pères, grands-pères ont aujourd?hui acquis le
statut d?artisan et possèdent un grand talent pour reproduire les objets
traditionnels, talent valorisé tant par leur communauté que par le marché
touristique mondial. Pour plusieurs de ces artisans, créer de nouvelles
formes en utilisant les savoir-faire ancestraux peut donner l?impression
de trahir leur mandat d?ambassadeurs culturels. Pourtant, les nouveaux
objets produits peuvent conserver leur rôle de référents culturels. Les
artisans et les artistes qui développent leur potentiel de création
renforcent leur identité personnelle en intégrant leur passé et leur
présent, ce qui contribue à développer l?identité culturelle par
l?avènement d?un langage symbolique exprimant sa propre culture
contemporaine. Le colloque vise à comprendre, à partir d?exemples
novateurs, le rôle des artisans et artistes autochtones dans la
transmission de la culture, la portée de leur influence dans la création
d?une nouvelle image de « l?Indien » en dehors d?une culture fantasmée par
les autres, même si un degré de métissage est essentiel au maintien d?une
culture vivante.

L?importance de la ressource culturelle comme outil de développement
économique durable
À l?heure de la recherche du développement autonome des communautés, des
pressions sont exercées de toutes parts. Les incidences économiques ne
sont pas les moindres, vidant souvent le projet de développement
communautaire de sa substance. Les communautés éloignées se font offrir le
modèle touristique comme planche de salut. Un très grand nombre d?entre
elles ont le projet de musée dans leurs cartons et plusieurs s?en sont
déjà dotés. On assiste alors à un dialogue de sourds entre les tenants du
développement économique, intéressés pour une bonne part à répondre aux
besoins des éventuels visiteurs de l?extérieur, et les tenants du
développement culturel plus intéressés à satisfaire les membres de la
communauté. Les questions posées par ce colloque visent à comprendre, à
l?aide d?exemples récents, les mécanismes qui opposent ces dynamiques ou
encore celles qui oeuvrent à leur réunion.

Culture matérielle et musées autochtones : les nouveaux paradigmes
conservation/création
En raison de la colonisation et de l?assimilation qu?ils ont subies, les
Autochtones ont eu et ont encore souvent une perception négative des
musées, concept issu des colonisateurs, qui y représentent à leur façon
les cultures autochtones. Ces peuples de culture traditionnelle, fondée
sur la participation, furent rapidement projetés dans une culture moderne,
basée sur la consommation. Or, la muséologie communautaire, qui place les
gens et non les objets au centre de sa vision, reconnaît le rôle
primordial d?une communauté dans la définition, l?utilisation et la
perpétuation de sa propre culture. Cette approche a ouvert des portes à
des réflexions sur les enjeux fondamentaux de la culture et de sa
transmission, sur les liens avec le territoire, son histoire, les
différentes façons actuelles d?être en relation avec lui, ainsi que sur la
notion de patrimoine. Pour les Autochtones, le patrimoine immatériel
importe davantage, même pour les objets; c?est l?intention culturelle et
l?usage premier de l?objet (incluant les objets d?usage quotidien et les
objets rituels) qui constituent la clé de son sens. L?Aîné qui raconte une
légende la nuit sous la tente pendant un séjour en territoire apporte une
forme d?éducation, non seulement cognitive, mais aussi
perceptivo-sensorielle, qui rejoint la transmission du porteur de
traditions québécois, tel que conçu dans le domaine du patrimoine vivant
et du patrimoine immatériel. Les porteurs actifs de tradition sont plus
que des témoins, ils sont porteurs d?une culture identitaire, car ils sont
imprégnés du sens et non d?une interprétation du sens. Voilà une vision
qui présente une autre approche que le mode intellectuel de la
connaissance de l?objet et invite à ouvrir sur la notion de collection
communautaire où des membres d?une communauté réaliseraient eux-mêmes
l?inventaire de ce qui est important pour leur culture et dont les objets
sont conservés dans les familles. Le colloque propose de réexaminer des
notions, des concepts, des méthodes susceptibles de jeter les jalons de
nouveaux paradigmes en muséologie, conservation, création, patrimoine,
transmission, ainsi que les conditions favorisant leur apport structurant
à la reprise du fil de transmission culturelle.

L?invitation est lancée aux chercheurs communautaires et universitaires
ainsi qu?aux étudiants des cycles supérieurs universitaires, de toutes les
disciplines et domaines de connaissances.

DATE LIMITE : 30 mars 2008. Envoyer vos propositions par courriel à France
Tardif : ftardif514@hotmail.com

LES PROPOSITIONS DOIVENT INCLURE :
votre nom
votre pays d?affiliation
votre affiliation institutionnelle
votre curriculum vitae incluant vos publications récentes et celles se
rapportant au colloque
le titre de votre communication
un résumé de votre communication (maximum 150 mots)

NOTE : nous élaborons présentement une demande de subvention auprès du
CRSH pour la tenue du colloque. Nos chances de réussite sont meilleures si
nous pouvons démontrer qu?un nombre important de participants a répondu à
l?appel de communications. Votre réponse ne pourra que rehausser la
qualité de l?activité. Si nous n?obtenons pas la subvention, le colloque
aura lieu quand même, mais avec des moyens moins importants. Nous
informerons tous ceux qui auront répondu à l?appel de communications
lorsque nous aurons la décision du CRSH en juin 2008.

Comité scientifique
Élise Dubuc, professeure, Département d?histoire de l?art et d?études
cinématographiques, Université de Montréal; directrice du comité
Pierre de Coninck, professeur agrégé, École de design industriel, Faculté
de l?aménagement, Université de Montréal
Élisabeth Kaine, professeure, Département des arts et lettres, Université
du Québec à Chicoutimi
Diane Laurier, professeure, Département des arts et lettres, Université du
Québec à Chicoutimi

Nous remercions toutes les personnes qui nous enverrons des propositions.

4. ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΣΙΑ
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ με θέμα «ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΕΥΕΡΓΕΣΙΑ»

Επίσης δεν έχει ανέβει στο Ίντερνετ, σας παραθέτω την πρόσκληση.

Αγαπητοί συνάδερφοι,
Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων προτίθεται να διοργανώσει επιστημονικό συνέδριο, που θα πραγματοποιηθεί στα Ιωάννινα στα τέλη Νοεμβρίου 2008, με θέμα «Τέχνη και Εθνική Ευεργεσία».
Η περιοχή της Ηπείρου αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπου οι τέχνες και τα γράμματα αναπτύχθηκαν χάρη στη γενναιοδωρία ενός πλήθους ευεργετών. Οι Ηπειρώτες, όμως, ευεργέτες, δεν περιορίστηκαν μόνο στη γενέτειρά τους, αλλά ανέπτυξαν παρόμοιες δραστηριότητες και σε άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου και ιδιαίτερα στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Πλήθος έργων από όλες τις εικαστικές τέχνες (ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική) χρηματοδοτήθηκαν από τους ευεργέτες και τα κληροδοτήματά τους ή από διάφορους ιδιώτες και φορείς για να τους τιμήσουν.
Είναι, λοιπόν, προφανές το ενδιαφέρον που προκαλεί για την εξέλιξη της τέχνης μια παρόμοια δραστηριότητα, καθώς και τα ιστορικά ζητήματα που εγείρει, ιδιαίτερα σε μια περιοχή που οφείλει πολλά στο φαινόμενο της ευεργεσίας. Γι’ αυτό , πρόθεση των διοργανωτών είναι η μελέτη διαφόρων όψεων του φαινομένου της ευεργεσίας και της τυχόν επίδρασής της στην εξέλιξη και τη διαμόρφωση της νεότερης ελληνικής τέχνης. Στόχος, λοιπόν, του συνεδρίου είναι να εντοπιστούν και να μελετηθούν, σε στενή συνάφεια με τις εκάστοτε ιστορικές συνθήκες, όσο το δυνατόν περισσότερα εικαστικά έργα που αφορούν όχι μόνο στην Ήπειρο και στους Ηπειρώτες ευεργέτες, αλλά βρίσκονται σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και στις χώρες που έδρασαν Έλληνες ευεργέτες γενικά.
Η χρονική διάρκεια του συνεδρίου θα καθοριστεί με βάση τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων. Για τον λόγο αυτό, απευθυνόμαστε στους ειδικούς ερευνητές (ιστορικούς της νεότερης ιστορίας, ιστορικούς της τέχνης, αρχιτέκτονες) και παρακαλούμε, όσους επιθυμούν να συμμετάσχουν στο συνέδριο με πρωτότυπη ανακοίνωση και αδημοσίευτο υλικό, να απαντήσουν σε αυτή την πρώτη πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος ως τις 15.4.2008, υποβάλλοντας συγχρόνως τον τίτλο της ανακοίνωσής τους. Η οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε να καλύψει τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής των συνέδρων.
Για κάθε πληροφορία ή διευκρίνιση, παρακαλούμε, να επικοινωνείτε, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, με τις κυρίες:
1.Δώρα Μαρκάτου, επίκουρη καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, thmarkat@cc.uoi.gr, theodmarkat@yahoo.gr
2. Λήδα Παπαστεφανάκη, λέκτορα Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, lpapast@cc.uoi.gr
3. Αναστασία Κοντογιώργη, ιστορικό της τέχνης και μόνιμο υπάλληλο του ΥΠΠΟ, εντεταλμένη λέκτορα (Ν. 407/80) στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, anniekon@otenet.gr & anniekont@yahoo.gr

5. "Migration, Diaspora, Pilgrimage"
ICOM-ICME annual meeting, Jerusalem, Israel November 16-19 (20/21), 2008

http://museumsnett.no/icme/icme2008/index.html

2008-03-13T13:26:00.000+02:00

Σύμφωνα με τον George W. Stocking[1] τα μουσεία είναι κοσμικοί ναοί αφιερωμένοι στη συλλογή, τη συντήρηση, την έκθεση, τη μελέτη και την ερμηνεία των αντικειμένων, του υλικού πολιτισμού. Ορμώμενος από τον όρο «αρχείο», ο οποίος αποδίδει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι ανθρωπολόγοι τα μουσεία, ως αρχεία δηλαδή του υλικού πολιτισμού, ο Stocking προχωρά, πέρα από την έννοια του τρισδιάστατου χώρου των μουσειακών αντικειμένων, στην προσέγγιση άλλων τεσσάρων διαστάσεων. Έτσι η λέξη «αρχείο» προϋποθέτει μια τέταρτη διάσταση, η οποία υποδεικνύει μια ιδιαίτερη προβληματική σχέση με τα μουσεία. Αυτή η διάσταση έχει να κάνει με το παρελθόν των αντικειμένων, την ιστορία τους και τις μεταβολές και αλλαγές που έχει υποστεί το αντικείμενο μέσα στην ιστορική πορεία. Η μεταφορά τους μακριά από τα αρχικά χωρικά και χρονικά συμφραζόμενα τους, η επανατοποθέτησή τους σε διαφορετικό χωρικό και χρονικό περιβάλλον που σημαίνει και την ταυτόχρονη επανανοηματοδότησή τους ορίζουν και συνιστούν μια προβληματική των μουσείων όσον αφορά στο νόημα και τη σημασία των υλικών μορφών. Έτσι λοιπόν τα αντικείμενα χαρακτηρίζονται ως «επιζήσαντες» όχι μόνο από το αρχικό ιστορικό τους πλαίσιο από το οποίο και συνελέγησαν αλλά και ως «επιζήσαντες» της λιγότερο ή περισσότερο μακράς ιστορικής πορείας των εκθέσεών τους, μιας πορείας που χαρακτηρίζεται από αλλεπάλληλες επανατοποθετήσεις και νοηματοδοτήσεις μέσα στα διάφορα εκθεσιακά-πολιτισμικά συμφραζόμενα.

Πέρα από τις τρείς διαστάσεις της υλικότητας και την τέταρτη του χρόνου ή της ιστορίας υπάρχει και αυτή των σχέσεων εξουσίας. Από την πλευρά των παρατηρητών η εξουσία έγκειται στο γεγονός της δυνατότητας της ανανοηματοδότησης, αν και οι ίδιοι ούτε κάτοχοι των αντικειμένων είναι ούτε μπορούν να ορίσουν τις παραμέτρους της νοηματοδότησης. Σ’ αυτά τα πλαίσια προκύπτει ότι παρά τις ποικίλες εξατομικευμένες νοηματοδοτήσεις μέσα από αυτή την ίδια τη νοηματοδότηση τα αντικείμενα ασκούν μια εξουσία πάνω στο κοινό, μια εξουσία που προέρχεται όχι απλώς από τη φύση των αντικειμένων αλλά που τους έχει δοθεί από το μουσείο ως θεσμό, μέσα σε μια ιδιαίτερη ιστορική κοινωνικοπολιτισμική κατάσταση. Ομόρροπα με τη διάσταση των σχέσεων εξουσίας κινείται και αυτή της ιδιοκτησίας, αφού ο υλικός πολιτισμός εκλαμβάνεται ως πολιτισμική περιουσία. Με βάση αυτή την καθαρά οικονομική προσέγγιση της έννοιας πολιτισμική περιουσία υπήρξε σαφώς μια διάκριση μεταξύ των αντικειμένων που θεωρήθηκαν χειροτεχνήματα και των έργων τέχνης (καλλιτεχνικές δημιουργίες) και συνεπώς μια ανισότητα στην αξιολόγηση και την παροχή οικονομικών πόρων για τη συλλογή και τη συντήρησή τους.

Υπό το πρίσμα μιας εμπορικής προοπτικής, η οποία σαφώς επηρέασε τα μουσεία ως αρχεία του υλικού πολιτισμού, παρατηρείται μια τελευταία ευρύτερη και καθοριστική διάσταση που έχει να κάνει με την αισθητική και τα αισθητικά πρότυπα. Έτσι ο υλικός πολιτισμός των μη δυτικών υποβάλλεται σε μια διαδικασία αισθητικοποίησης από τη στιγμή της τοποθέτησής του στα μουσεία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τόσο τη σχετικοποίηση των δυτικών αισθητικών προτύπων όσο και την ανανοηματοδήτηση της παραγωγής των παραδοσιακών αντικειμένων του υλικού πολιτισμού, νοηματοδότηση η οποία δεν σχετίζεται με την πολλαπλή λειτουργικότητα των αντικειμένων αλλά με τη διαδικασία της ενσωμάτωσης των χρηστικών λειτουργιών τους βάσει των προϊόντων της δυτικής τεχνολογίας. Μέσα στα πλαίσια λοιπόν της σύγχρονης εμπορευματοποίησης ακόμη και ένας βιοτέχνης μπορεί να μετατραπεί σε καλλιτέχνη.

Το ότι τα μουσεία αποτελούν τη «θεσμική πατρίδα» της ανθρωπολογίας είναι γεγονός, όπως γεγονός είναι ότι η ανθρωπολογία καθυστέρησε να βρει αυτή την πατρίδα και κάτι τέτοιο ήταν αναπόφευκτο από τη στιγμή που άγγλο-αμερικανική ανθρωπολογική παράδοση ενδιαφερόταν κυρίως αν όχι αποκλειστικά για την παρατήρηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και τις δομές των ανθρώπινων κοινωνιών και όχι για τα αντικείμενα του υλικού πολιτισμού τους. Έτσι οι χειροποίητες παραδοσιακές κατασκευές ελάχιστα προσέλκυσαν το ενδιαφέρον ακόμη και των εθνογράφων που ασχολούταν με τις συλλογές. Με το πέρασμα των χρόνων και με τις διάφορες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές του 20^ου αιώνα επανατοποθετήθηκε και επαναπροσδιορίστηκε η σχέση ανθρωπολογίας και μουσείων, ενώ παράλληλα εμφανίστηκαν προβλήματα εκπροσώπησης και αναπαράστασης των πολιτισμών των «άλλων». Μέσα σ’ αυτό το κλίμα και με μια κριτική προσέγγιση και θεώρηση των ανθρωπολογικών μουσείων πολλοί ανθρωπολόγοι κάνουν λόγο για ανάγκηεπιστροφής της πολιτισμικής περιουσίας στους ιθαγενείς ιδιοκτήτες της. Απέναντι σ’ αυτόν το λόγο προβάλλεται ο αντίλογος των ανθρωπολόγων των μουσείων που υποστηρίζει ότι τα μουσεία διαδραματίζουν ρόλο θεματοφύλακα των πολιτισμών αφού διαφυλάσσει και συντηρεί την υλική κληρονομιά των «άλλων» προστατεύοντάς την από οποιαδήποτε καταστροφική φθορά.

Εξίσου σημαντικό πρόβλημα που ανακύπτει από το ζήτημα της διαχείρισης της υλικής κληρονομιάς είναι αυτό της αναπαράστασης ενός άλλου πολιτισμού, γεγονός που γεννά το ερώτημα ποιος έχει το δικαίωμα της αναπαράστασης, της κατηγοριοποίησης και ερμηνείας των πολιτισμών. Μια τέτοια προβληματική επιτάσσει την αναγκαιότητα κριτικής και αναθεωρητικής προσέγγισης των ζητημάτων της αναπαράστασης.

[1] Stocking, Jr. George W., “Essays on Museums and Material Culture”, στο Goerge W. Stocking Jr. (επιμ.) Objects and others, εκδ. The University of Wisconsin Press, Wisconsin 1985, σσ. 3-14.

Shields and Objects, Anthropology and Museums

2008-03-12T13:46:00.000+02:00

Στην ιστοσελίδα του ερευνητικού προγράμματος "Shields and Objects, Anthropology and Museums" θα βρείτε πάρα πολλές πληροφορίες για την ιστορία των εθνογραφικών μουσείων, τη σχέση ανθρωπολογίας και μουσείων, την ανθρωπολογική μελέτη του υλικού πολιτισμού καθώς και για ζητήματα ποιητικής και πολιτικής της αναπαράστασης στις εκθέσεις και στα μουσεία γενικότερα, με τη χρήση πολλών παραδειγμάτων που συζητάμε και στην τάξη. Νομίζω ότι θα σας είναι ιδιαίτερα χρήσιμο.

2008-03-06T14:57:00.000+02:00

Μάρω Πατρή
Πώς κατανοείται η ανθρωπολογία στα μουσεία;

Μέσα από τα δύο κείμενα του Michael Ames και της Mary Bouquet, για ακόμα μια φορά καταδεικνύεται ο συσχετισμός και η αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ανθρωπολογία- σαν επιστημονικό κλάδο και τα μουσεία- σαν θεσμό, με τα ιστορικά, κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα της κάθε εποχής. Από το τέλος της αποικιοκρατίας, την ανεξαρτητοποίηση πολλών εθνών, την επικράτηση του Δημοκρατικού πολιτεύματος, μέχρι στις μέρες μας, την παγκοσμιοποίηση του εθνικού πολιτισμού και της εθνικής κοινωνίας, πολλά ερωτήματα έχουν προκύψει σχετικά με το ποιος έχει το δικαίωμα να ερμηνεύει την ιστορία και τον πολιτισμό, ποιος κατηγοριοποιεί και ποιος μουσειοποιεί τα αντικείμενα του παγκόσμιου υλικού πολιτισμού. Η ανθρωπολογία, η επιστήμη η οποία θεωρείται ότι έχει παίξει βοηθητικό ρόλο στην ενδυνάμωση της αποικιοκρατίας και της πολιτικής της αφομοίωσης των πολιτισμών, όπως και τα μουσεία δέχτηκαν οξεία κριτική όσον αφορά τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου και του αντικειμένου τους, αλλά και τον τρόπο πολιτισμικής αναπαράστασης του άλλου μέσα από τη «βιτρίνα» που κατασκεύασε ο δυτικός πολιτισμός. Τα έθνη που υπήρξαν υπό το ζυγό της αποικιοκρατικής πολιτικής εξακολουθούν να υπόκεινται σε ένα καθεστώς πολιτισμικής κυριαρχίας, ηγεμονικής ερμηνείας και επιλεκτικής, αισθητικά, προβολής της κουλτούρας τους, των πολιτισμών των «Άλλων». Οι άλλοτε ιθαγενείς πολιτισμοί, σήμερα σε ορισμένες περιπτώσεις κυρίαρχα έθνη, διεκδικούν το δικαίωμά τους στον πολιτισμικό, οικονομικό και πολιτικό αυτοπροσδιορισμό τους. Ο προβληματισμός που προκύπτει είναι μήπως παραχωρώντας ένα τέτοιο δικαίωμα, τα μουσεία χάσουν μέρος από το κύρος τους, τη θεσμική και επιστημονική- επαγγελματική τους ισχύ. Από τη στιγμή όμως που υπάρχουν σχέσεις εξουσίες σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και δεδομένες κοινωνικές δομές, σύμφωνα με τον Welsh ο μόνος δρόμος είναι η συνεργασία και ο διάλογος: «Τα μουσεία και οι ανθρωπολόγοι μπορούν να συνεχίσουν να μιλάν για τους άλλους, αλλά όχι εκ μέρους των άλλων»¹.
Τα μουσεία ως η «βιτρίνα» της ανθρωπολογίας, τόσο μεταφορικά, όσο και κυριολεκτικά, λόγω της καίριας θέσης στις κοινωνικές- πολιτικές- οικονομικές εξελίξεις, αλλά και της απορρόφησης ακαδημαϊκών ανθρωπολόγων στο επιστημονικό τους δυναμικό (γεγονός που αλλάζει την έννοια του εφόρου) , μπορούν να κάνουν μια νέα αρχή. Εκ των πραγμάτων, ως χώροι, ιδρύματα και θεσμοί έχουν αποκτήσει μια δυναμική πιο έντονη στις μέρες μας, ακριβώς επειδή βρίσκονται στο επίκεντρο των ζητημάτων που απασχολούν την κοινή γνώμη, όπως είναι η πολιτικοποίηση της ταυτότητας και η εμπορευματοποίηση του πολιτισμού². Το μετα- αποικιακά μουσεία κατέχουν θέση- κλειδί στην παγκοσμιοποίηση της εθνικής κοινωνίας³ και η εφαρμοσμένη ανθρωπολογία μέσα στα πλαίσια ενός μουσείου έχει τη δική της συμβολή. Εκ των πραγμάτων, όσοι ανθρωπολόγοι κινούνται μέσα στα σύγχρονα πανεπιστήμια ως διδάσκοντες και όσοι δουλεύουν στα μουσεία ως έφοροι- ερμηνευτές, οφείλουν να προσλαμβάνουν ερεθίσματα από όλους τους τομείς και όλες τις κατευθύνσεις, και μέσα και από την ακαδημαϊκή τους έρευνα να διεισδύσουν σε θέματα του σύγχρονου πολιτισμού. Ο συνδυασμός στοιχείων από το παρελθόν με τρέχοντα θέματα του παρόντος, μπορεί να διαμορφώσει τον τρόπο θεώρησης των πραγμάτων για το μέλλον.

1. Ames Michael M.: ’’Cannibal tours, glass boxes and the politics of interpretation’’, στο Susan Pearce (επιμ) Interpreting objects and collectios, εκδ. Routledge, Λονδίνο – Ν.Υορκη 1994, σσ. 104
2. 3. Bouquet Mary (επιμ), ‘’ Introduction: Academic anthropology and the Museum. Back to the future”, στο Mary Bouquet (επιμ). Academic anthropology and the museum. Back to the future, εκδ. Bergahn, Νέα Υόρκη- Οξφόρδη 2001, σσ 4,5, 14-15.

ανθρωπολογια και μουσεια-ΑΛΕΞΙΟΥ ΝΙΚΗ

2008-03-06T12:51:00.000+02:00

ΝΙΚΗ ΑΛΕΞΙΟΥ
Πώς κατανοείται η ανθρωπολογία στα μουσεία;
Ανθρωπολογία είναι η επιστήμη που μελετά τον άνθρωπο στη σωματική, αλλά και την κοινωνική του υπόσταση. Μελετά την ανθρώπινη συμπεριφορά και τις σχέσεις του ανθρώπου με την θρησκεία, την τεχνολογία, την κοινωνία στην οποία ανήκει…
Τον 20ο αιώνα αναπτύσσεται η ανθρωπολογία των μουσείων η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με την επιστήμη της μουσειολογίας. Η μουσειολογία ταυτίζεται με καθαρά πρακτικούς σκοπούς οι οποίοι αφορούν στην οργάνωση των μουσείων, ενώ η ανθρωπολογία σχετίζεται με το θεωρητικό κυρίως πλαίσιο: νοηματοδοτεί τα αντικείμενα των μουσειακών συλλογών, καθορίζει την ταυτότητά τους και δημιουργεί αντιλήψεις για τις κοινωνίες στις οποίες ανήκουν.
Αρχικά, η ανθρωπολογία εντοπίζεται στα εθνογραφικά μουσεία. Με το φαινόμενο του αποικισμού και τη δημιουργία εθνογραφικών μουσείων, η ανθρωπολογία εισχωρεί στους χώρους αυτούς και νοηματοδοτεί τις συλλογές αντικειμένων που ανήκουν στους ξένους, τους ‘άλλους’. Μέσα στο πλαίσιο αυτό βλέπουμε την ανθρωπολογία να αποκτά καταχρηστικό χαρακτήρα και να προσδιορίζει, να δίνει στους ‘άλλους’ χαρακτήρα συχνά μη αντικειμενικό. Ταξινομώντας και νοηματοδοτώντας συλλογές, καλλιεργεί πολιτικό υπόβαθρο και δημιουργεί σχέσεις εξουσίας.
Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες για γόνιμο συνδυασμό ανθρωπολογίας και μουσειολογίας στη διδασκαλία, ώστε να συνδυάζεται το καθαρά πρακτικό με το θεωρητικό υπόβαθρο στη μελέτη των μουσείων. Παράλληλα, παρουσιάζεται η ανάγκη επαναπροσδιορισμού των δύο επιστημών για ουσιαστικότερη προσέγγιση κι εξέταση των μουσειακών χώρων.

Mary bouquet “Introduction: Academic anthropology and the Museum. Back to the future” στο: Mary Bouquet Academic anthropology and the Museum. Back to the future, N.Y.-Οξφόρδη 2001, σ. 1-16
Michael Ames, “Cannibals tours, glasses boxes and the politics of interpretation” στο: S. Pearce ( επιμ.) Interpreting Objects and Collections, Λονδίνο-Ν.Υ. 1994, σ. 98-106.

Στεφοπούλου Ιωάννα Πώς κατανοείται η ανθρωπολογία στα μουσεία;

2008-03-05T21:18:00.000+02:00

«Ανθρωπολογία» είναι η επιστήμη που μελετά και εξετάζει τον άνθρωπο στο σύνολο των σωματικών χαρακτηριστικών του και των εκδηλώσεων της διανοητικότητάς του. Η ανθρωπολογία δηλαδή μελετά τον άνθρωπο – στο παρόν και στο παρελθόν- από όλες τις πλευρές: σωματική και ψυχολογική, κοινωνική και ηθική, φιλοσοφική και θρησκευτική. Τον 19^ο αιώνα δημιουργήθηκε ένας κλάδος της ανθρωπολογίας που ονομάζεται «πολιτιστική ανθρωπολογία»(σύμφωνα με την αμερικανική ανθρωπολογία) ή «κοινωνική ανθρωπολογία»(σύμφωνα με την βρετανική ανθρωπολογία), ο οποίος μελετά την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού με την ευρεία έννοια. Ο κλάδος αυτός γεννήθηκε από μια ανάγκη ταξινόμησης και ερμηνείας του τεράστιου και ακατάστατου όγκου πληροφοριών που είχε συγκεντρωθεί με τις εξερευνήσεις των προηγούμενων αιώνων.

Η επιστήμη αυτή αρχικά παρέμεινε σε ακαδημαϊκό-θεωρητικό επίπεδο χωρίς να μπορέσει να κάνει πράξη τις θεωρίες της μέσα στα μουσεία. Τον 20^ο αιώνα πια οι ανθρωπολόγοι αρχίζουν να αποκτούν ενεργό ρόλο μέσα στο χώρο των μουσείων καθώς προσπαθούν να ερμηνεύσουν τον τρόπο με τον οποίο συλλέχθηκαν τα αντικείμενα, το περιβάλλον στο οποίο «έζησαν» και κατ’ επέκταση να ασχοληθούν με την ταξινόμηση όλων των αντικειμένων. Η ανθρωπολογία είναι η επιστήμη που έρχεται να θα δώσει το πραγματικό νόημα στα αντικείμενα των μουσειακών συλλογών και να καθορίσει όχι μόνο την ταυτότητα των αντικειμένων αλλά και ολόκληρου του μουσείου.

Τον ρόλο της ανθρωπολογίας μέσα στο μουσείο έρχονται να ενισχύσουν οι επιστήμες της Εθνολογίας και της Εθνογραφίας οι οποίες παρέχουν στην ανθρωπολογία το υλικό για μελέτη. Έτσι τα εθνογραφικά μουσεία ήταν αυτά που πρώτα έδωσαν τη δυνατότητα στην ανθρωπολογία να μελετήσει τις εθνογραφικές συλλογές τους Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι επιστήμες αυτές μπορεί να έχουν κοινό πεδίο μελέτης αλλά σε καμία περίπτωση η μια επιστήμη μπορεί να κάνει τη δουλειά της άλλης.

Η ανθρωπολογία πολλές φορές βρέθηκε να ταυτίζεται με την επιστήμη της μουσειολογίας χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ισχύει. Η μουσειολογία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των σκοπών και της οργάνωσης των μουσείων, έχει δηλαδή ένα πρακτικό υπόβαθρο που την ξεχωρίζει από το καθαρά θεωρητικό υπόβαθρο της ανθρωπολογίας. Στο χώρο όμως του μουσείου, η συνεργασία των δύο επιστημών είναι απαραίτητη για να θεωρηθεί το μουσείο ολοκληρωμένο. Σήμερα γίνονται προσπάθειες από διάφορα πανεπιστημιακά ιδρύματα -κυρίως του εξωτερικού- οι δύο επιστήμες να διδάσκονται μαζί έτσι ώστε να δίνουν τη δυνατότητα σε όλους τους φοιτητές να συνδυάζουν την πράξη με την θεωρία.

Τέλος η θέση της ανθρωπολογίας, όπως ακριβώς συμβαίνει με την επιστήμη της μουσειολογίας, είναι μέσα στον ευρύτερο χώρο του μουσείου για τον πολύ απλό λόγο ότι η ανθρωπολογία είναι η επιστήμη που θα καθορίσει τη φυσιογνωμία του μουσείου και την ταυτότητά του.

Ανθρωπολογία & Μουσεία

2008-03-05T14:15:00.000+02:00

Αντώνης Αγγελής

Πώς κατανοείται η ανθρωπολογία στα μουσεία;

Οι σχέσεις μεταξύ μουσείων και ακαδημαϊκών ανθρωπολόγων έχουν πλέον επαναπροσδιοριστεί και τοποθετηθεί στο κοινό πεδίο ενδιαφέροντος και μελέτης του υλικού πολιτισμού. Ο υλικός πολιτισμός έπαψε πια να αντιμετωπίζεται σαν δυο τρία καπέλα, άλλα τόσα φτερά κι άλλα περίεργα αντικείμενα εξωτικής προέλευσης, πρόκειται πια για ένα πεδίο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος που μέσω της έρευνάς του, της ανάλυσής του και της ερμηνείας του πλάθει την εικόνα των απομακρυσμένων από τη δύση πολιτισμών, των χαρακτηριστικών «άλλων». Ένας βασικός στόχος της ανθρωπολογίας εξυπηρετείται από αυτή την εξέταση του υλικού πολιτισμού και είναι η συστηματική προσπάθεια να γνωρίσουμε αυτούς τους «άλλους» και μέσω αυτής της γνωριμίας να συνθέσουμε και να κατανοήσουμε τον δικό μας πολιτισμικό εαυτό.

Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια του προσδιορισμού των ξένων, των διαφορετικών, των άγνωστων, των «άλλων» πολιτισμών τα μουσεία αναλαμβάνουν τον καθοριστικό ρόλο της αναπαράστασης και έκθεσης του υλικού πολιτισμού, ενώ η ανθρωπολογία επιχειρεί την ερμηνεία και την σημασιολογική πλαισίωσή του. Πρόκειται λοιπόν για την ανάπτυξη μιας διαλεκτικής σχέσης, μιας αγαστής επιστημονικής σύμπραξης μεταξύ ανθρωπολογίας και μουσείου, μεταξύ θεωρίας και πράξης[1]. Αυτή η αλληλεξάρτηση κατοπτρίζεται σαφέστατα στο γεγονός ότι οι αλλαγές που πραγματοποιούνται στην ανθρωπολογική θεωρητική βάση επηρεάζουν τόσο τις μεθόδους συλλογής, όσο και την ταξινόμηση, την έκθεση και την αναπαράσταση του πολιτισμικού «άλλου» από τα μουσεία. Παρά τις μεταβολές της ανθρωπολογικής θεωρίας όμως το βασικό εργαλείο, η ταξινόμηση, η κατηγοριοποίηση των αντικειμένων των διαφορετικών πολιτισμών, παραμένει ανθρωπολογική, περιγράφοντας μέσα από αυτές τις ανθρωπολογικές κατηγορίες αυτό που ονομάζουμε εθνογραφικό παρόν των «άλλων» πολιτισμών.

Αν διακρίνουμε το κοινό ενός μουσείου σε δύο βασικές κατηγορίες τότε από τη μία έχουμε αυτούς που πάνε να δουν τη αναπαράσταση ενός «άλλου» πολιτισμού και από την άλλη αυτούς των οποίων ο πολιτισμός εκτίθεται[2]. Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς αντιμετωπίζουν οι «άλλοι», οι μη δυτικοί τον υλικό πολιτισμό καθώς και το πώς βλέπουν την προσπάθεια των δυτικών για αναπαράσταση του πολιτισμού τους. Οι προβληματισμοί που προκύπτουν είναι πολλοί. Οι μουσειακές εκθέσεις και οι ερμηνείες των αντικειμένων που βασίζονται σ’ αυτό που ο Parezo αναφέρει ως «υάλινα κουτιά», “glass boxes”[3], δημιουργούν σαφώς μια περιορισμένη-καθορισμένη εικόνα του πολιτισμού των «άλλων» και χρωματίζοντάς την με μύθους την περιχαρακώνουν στο λεγόμενο «εθνογραφικό παρόν».

Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι οι ενστάσεις των μη δυτικών είναι πολλές και έντονες και προκύπτουν από το γεγονός της μουσιοποίησης του υλικού πολιτισμού τους. Τα μουσεία ως κάτοχοι των αντικειμένων κατέχουν τη δυνατότητα αναπαράστασης ενός πολιτισμού, συνεπώς μπορούν να ελέγχουν την ιστορία και τον πολιτισμό των «άλλων» μέσα από την ερμηνεία των αντικειμένων. Αν λοιπόν ισχύει το ότι όποιος ελέγχει την ιστορία είναι αυτός που πραγματικά ωφελείται από αυτή τότε μπορούμε να αντιληφθούμε ότι οι μη δυτικοί εκλαμβάνουν αυτή τη μουσιοποίηση τους ως μια μορφή κυριαρχίας των δυτικών, που προκύπτει μέσα από τα συστήματα ταξινόμησης, τα οποία σαφώς συνιστούν μια διάθεση δυτικής ηγεμονικότητας. Άλλωστε είναι σαφής η θέση των Dominguez και Appadurai ότι τα αντικείμενα, όπως και καθετί άλλο αποτελούν εκφράσεις των σχέσεων εξουσίας[4].

Μπροστά σε τέτοια προβλήματα η ανθρωπολογία δύναται να προσφέρει σημαντική βοήθεια μπολιάζοντας με μια έντονα κριτική θεώρηση την ερμηνεία των αντικειμένων και του υλικού πολιτισμού γενικότερα. Σ’ αυτή τη βάση ο Jackins προτείνει δύο επίπεδα ανάλυσης των αντικειμένων α) ο ενδελεχής έλεγχος της κοινωνικής ιστορίας του αντικειμένου και οι διάφορες ερμηνείες που αυτό έχει λάβει στο πέρασμα των χρόνων και β) η επανανοηματοδότηση ή αλλιώς η αντικειμενοποίηση των αντικειμένων από τα μουσεία[5]. Η προσπάθεια των ανθρωπολόγων στην ανάδειξη των ποικίλων σημασιών των αντικειμένων πρέπει να μη γνωρίζει περιορισμούς, άλλωστε αυτή η εξέλιξη των νοημάτων είναι αυτή που θα αποκαλύψει τους ιστορικούς και θεσμικούς μηχανισμούς που παρήγαγαν και αναπαράγουν αυτά τα νοήματα. Έτσι τα μουσεία μπορούν να τροφοδοτήσουν με τις κατάλληλες πληροφορίες το κοινό που συνεχίζει την προσπάθεια κατανόησης και ελέγχου του κόσμου των «άλλων» και του δικού του.

Η σύγχρονη επικοινωνιακή πολιτική των μουσείων επιβάλλει την ικανοποίηση των αιτημάτων τόσο των δυτικών όσο και των μη δυτικών επισκεπτών. Προβάλλει λοιπόν επιτακτική η ανάγκη εύρεσης μιας χρυσής τομής που θα εξασφαλίσει και την ισορροπία ανάμεσα στο δικαίωμα της κυριότητας και του αυτοκαθορισμού και το δικαίωμα της γνώσης, ανάμεσα στους αδικημένους «άλλους» και τους ευνοούμενους δυτικούς της πολιτισμικής ιστορίας. Μια τέτοια προοπτική σημαίνει την παρότρυνση των ανθρώπων από τα μουσεία να αυτοπροσδιοριστούν, να αναλάβουν αυτοί τον έλεγχο της ιστορίας τους και του πολιτισμού τους και τελικά να καθορίσουν αυτοί την αναπαράστασή τους. Κάτι τέτοιο δεν σημαίνει βέβαια και την κατάργηση του ρόλου του μουσείου και των ανθρωπολόγων αλλά μια ουσιαστική, κριτική προσέγγιση και αναπαράσταση των πολιτισμών. Άλλωστε βασικός στόχος της ανθρωπολογίας είναι να διευρύνει τις δυνατότητες συνδιαλλαγής μεταξύ ανθρώπων με πολύ διαφορετικές κουλτούρες, διαπιστώνοντας τις ατελεύτητες και άρρηκτες διασυνδέσεις τους, μέσα στον πολυπολιτισμικό αυτόν κόσμο, καθώς και να παράσχει μια πολυπρισματική ενατένιση και προσέγγιση της φύσης των πραγμάτων και των γεγονότων αποφεύγοντας τις ηγεμονικές τάσεις στις πολιτικές ερμηνείας και απελευθερώνοντας την κατασκευασμένη αντίληψη μέσα από μια κριτική θεώρηση[6].

[1]Mary Bouquet, “Introduction: Academic anthropology and the Museum. Back to the future”, σ. 6.

[2] Michael M. Ames, “Cannibal tours, glass boxes and the politics of interpretation”, σ. 102.

[3] Ο ίδιος, σ. 99.

[4] Ο ίδιος, σ. 102.

[5] Ο ίδιος, σ. 100.

[6] Ο ίδιος, σ. 105.

Βιβλιογραφία

Ames Micheal M., “Cannibal tours, glass boxes and the politics of interpretation”, στο Susan Pearce (επιμ.) Interpreting objects and collections, εκδ. Routledge, Λονδίνο - Νέα Υόρκη 1994, σσ. 98-106.

Bouquet Mary (επιμ.), “Introduction: Academic anthropology and the Museum. Back to the future”, στο Mary Bouquet (επιμ.) Academic anthropology and the Museum. Back to the future, εκδ. Berghahn, Νέα Υόρκη - Οξφόρδη 2001, σσ. 1-16.

Παυλίδου Δέσποινα: Πώς κατανοείται η ανθρωπολογία στα μουσεία;

2008-03-05T13:23:00.000+02:00

Η προσέγγιση των πολιτισμικών και κοινωνικών φαινομένων μέσω της διερεύνησης της ανθρώπινης δραστηριότητας και συμπεριφοράς αποτελεί το βασικό αντικείμενο μελέτης της ανθρωπολογίας. Στο χώρο των μουσείων εντοπίζεται η απτή εκδήλωση της ανθρώπινης πρακτικής μέσω της αποτύπωσης της στην ύλη και της συλλογής των υλικών αντικειμένων-στοιχείων που αποδεικνύουν την πολιτισμική εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών. Το μουσείο φαίνεται, λοιπόν, να αποτελεί βασικό πεδίο έρευνας και μελέτης της επιστήμης της ανθρωπολογίας, διοχετεύοντας την με τα απαραίτητα υλικά δεδομένα. Από τη άλλη, ο κλάδος της ανθρωπολογίας αποτελεί το βασικό εργαλείο νοηματοδότησης των αντικειμένων και κατ΄επέκταση διαμόρφωσης πολιτισμικής ταυτότητας των εκάστοτε κοινωνικών ομάδων. Εύκολα διαπιστώνεται η αμφίδρομη και αλληλένδετη σχέση ανθρωπολογίας και μουσείων, μιας σχέσης όμως που σήμερα καλείται να επαναπροσδιοριστεί.
Η μελέτη της εξελικτικής πορείας της ανθρωπολογίας δίνει πολλά στοιχεία για τον τρόπο που διακυμάνθηκε η σχέση της με τον κλάδο της μουσειολογίας. Το μουσείο αποτέλεσε τη μήτρα στην οποία κυοφορήθηκε η επιστήμη της ανθρωπολογίας τον 19^ο αιώνα, και τα εθνογραφικά μουσεία υπήρξαν βασικό πεδίο μελέτης της, με το τρίπτυχο έρευνα-συλλογή-έκθεση να περιγράφει τα διαδοχικά στάδια της ανθρωπολογικής εργασίας. Το φαινόμενο του αποικισμού ενδυνάμωσε τη ταύτιση της ανθρωπολογίας με τα εθνογραφικά μουσεία που είχαν στην κατοχή τους συλλογές ξένων πολιτισμών, συνδέοντας την παράλληλα με τη μελέτη των μη δυτικών πολιτισμών. Στο σημείο αυτό εντοπίζεται η πολιτική διάσταση της μουσειακής πρακτικής με τη δημιουργία στερεότυπων και την αυθαίρετη επιβολή της εικόνας που θα ορίσει την πολιτισμική ταυτότητα μιας ολόκληρης φυλής. Τα γυάλινα κουτιά των μουσείων συμβολίζουν την ταξινόμηση και τον εγκλωβισμό πολιτισμών στα δυτικά πρότυπα, αντικειμενοποιώντας φυλές και κοινωνίες. Τα αντικείμενα γίνονται εκφραστές των κυριαρχικών σχέσεων και του κοινωνικού ελέγχου που η πολιτική προσπαθεί να επιβάλει, εξυπηρετώντας τα συμφέροντα της και τα μουσεία χώροι άσκησης της ιμπεριαλιστικής πολιτικής.
Η κοινωνική ανθρωπολογία, που ως κλάδος εμφανίστηκε το 1970, σηματοδότησε την ενασχόληση της ανθρωπολογίας με τα θεωρητικά θέματα της ομαδικής συμπεριφοράς, της θρησκείας, της συγγένειας, των εθίμων και της τεχνολογικής ανάπτυξης, αποσπώντας την από τη μελέτη του υλικού πολιτισμού. Η κατοπεινή πορεία όμως της ακαδημαϊκής ανθρωπολογίας, η οποία επικεντρώθηκε στη μελέτη των κοινωνικών και πολιτισμικών φαινομένων με βασικό εργαλείο την πρακτική εκπαίδευση, τη διαχώρισε από την μουσειολογία, αφήνοντας την τελευταία να λιμνάζει προσκολλημένη στο υλικό της καθαρά υπόβαθρο. Πλέον το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον για τις συλλογές-τον υλικό πολιτισμό μειώθηκε και τα μουσεία καθιερώθηκαν ως απαρχαιωμένοι χώροι ξερής συντήρησης του παρελθόντος. Η ανάγκη ανανέωσης των δύο κλάδων, ανθρωπολογίας και μουσειολογίας συνεπάγεται την αναβίωση της συνεργασίας τους, και τον επαναπροσδιορισμό τη σχέσης τους με κύριο ρυθμιστή τον συνδυασμό πρακτικής και θεωρίας. Το πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση γίνεται ήδη στον πανεπιστημιακό χώρο. Ο συνδυασμός ανθρωπολογίας και μουσειολογίας στην ανώτερη εκπαίδευση εφοδιάζει τους φοιτητές με την ικανότητα εκμετάλλευσης της γνώσης που πηγάζει από την παρατήρηση των αντικειμένων και την αντίληψη των νοημάτων που κρύβονται πίσω από αυτά. Η κοινωνική πατίνα, η αλλαγή νοήματος που συνεπάγεται η διαφορέτική κάθε φορά αντιμετώπιση του αντικειμένου μέσω της μελέτης αποκαλύπτει την ταυτότητα τόσο των πολιτισμών που το δημιούργησαν όσο κα αυτών που το ερμήνευσαν. Τα αντικείμενα επιδέχονται πολλαπλές ερμηνείες και η ακαδημαϊκή ανθρωπολογία απελευθερωμένη από το θεωρητικό της πλαίσιο, βρίσκει νέους τρόπους συμβολής στην παγκόσμια κληρονομιά, αφήνοντας το χώρο σε αδικιμένους πολιτισμούς να μιλήσουν οι ίδιοι για την ιστορία τους. Εξίσου σημαντική είναι και η αποδέσμευση της ανθρωπολογίας από τη μονομερή ταύτιση της με τα εθνογραφικά μουσεία. Η πολιτισμική βιομηχανία αγγίζει την τέχνη και την επιστήμη ορίζοντας νεά πεδία ενασχόλησης της. Στον τομέα των επιστημονικών μουσείων και των μουσείων τέχνης, η μεσολάβηση της βασίζεται στην ερμηνεία, την πολιτισμική μετάφραση των καλλιτεχνικών και επιστημονικών γεγονότων, καθιστώντας τα κατανοητά στο ευρύ κοινό.
Το μουσείο ως ενδιάμεσος χώρος, αποτελεί το σημείο επαφής, έρευνας, μελέτης, κριτικής και επικοινωνίας. Η ανθρωπολογία συμβαδίζοντας με τη μουσειολογία, ανοίγει το δρόμο προς νέες κατευθύνσεις ερμηνείας, έκφρασης και έκθεσης του παγκόσμιου πολιτισμού.

Πώς κατανοείται η ανθρωπολογία στα μουσεία

2008-03-05T11:34:00.000+02:00

Τα δύο κείμενα της βιβλιογραφίας φωτίζουν το θέμα από διάφορες ενδιαφέρουσες πλευρές.
Η Mary Bouquet[i] () γράφει την εισαγωγή σε έναν συλλογικό τόμο, όπου οι συγγραφείς προσπαθούν να φωτίζουν διάφορες πλευρές της σχέσης της ακαδημαϊκής ανθρωπολογίας με το μουσείο, δίνοντας διάφορες απαντήσεις στο ερώτημα, πώς μπορεί ο ανθρωπολόγος να βρει τη θέση του στο μουσείο στην σημερινή εποχή της επανανακάλυψής του από την ανθρωπολογία. Ύστερα δηλαδή από μία μακρά περίοδο χωριστής πορείας, όταν στις αρχές του 20ου αι. οι ανθρωπολόγοι εγκατέλειψαν το ενδιαφέρον για τις μουσειακές συλλογές για να στραφούν στην μελέτη της ζωντανής κοινωνίας μέσα από την επιτόπια έρευνα. Τα άρθρα που φιλοξενεί ο τόμος δείχνουν το καθένα με τον τρόπο του πώς το ίδιο το μουσείο μπορεί να γίνει αντικείμενο έρευνας φωτίζοντας αφενός μέσα από κριτική και αναστοχαστική μελέτη τον παρασκηνιακό χώρο του μουσείου ως θεσμού παραγωγής μίας κυρίαρχης πολιτισμικής αφήγησης αλλά και ερευνώντας πώς αυτά αποτελούν θεσμούς διαμεσολάβησης της ετερότητας υπό το σύγχρονο πρίσμα μάλιστα της κρίσης της αναπαράστασης, η οποία πέραν της τέχνης έχει απασχολήσει εκτεταμένα και τη σύγχρονη ανθρωπολογική θεωρία. Η κρίση της αναπαράστασης συνεπάγεται την αμφισβήτηση της διάκρισης υποκείμενο-αντικείμενο και την αποδόμηση των ηγεμονικών πολιτισμικών μορφών. Έτσι ένας ανθρωπολόγος μπορεί να μελετήσει πως δημιουργούνται στο μουσείο τέτοιες ηγεμονικές αφηγήσεις και ερμηνείες του πολιτισμού των άλλων μέσα από ταξινομήσεις π.χ. των έργων ιθαγενών στα χειροτεχνήματα και όχι στην τέχνη. Τα ίδια τα μουσειακά αντικείμενα μπορούν επίσης να τεκμηριώσουν ανθρωπολογικές και εθνογραφικές έρευνες που αφορούν είτε την ιστορία των εθνογραφικών συλλογών και τον φωτισμό του σύνθετου δικτύου απόκτησής τους, είτε αφορά στις σχέσεις διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων μεταξύ τους. Επίσης ο ανθρωπολόγος, ως πολιτισμικός διερμηνέας, μπορεί με τις μεθόδους και τα μέσα που κατέχει να λειτουργήσει ως ακαδημαϊκός ειδικός σε κάθε είδους μουσεία, δεδομένου του ότι η δημιουργία μίας έκθεσης μπορεί και αυτή όπως και κάθε επιτόπια έρευνα να αντιμετωπιστεί ως πρόβλημα μετάφρασης: πώς τα δεδομένα μετατρέπονται σε πολιτισμικά νοήματα;
Το δεύτερο άρθρο του Michael Ames[ii]) παρουσιάζει μία κριτική θέση που αφορά κυρίως τα αποικιακά μουσεία, αλλά τα ερωτήματα που πραγματεύεται έχουν εφαρμογή σε πάρα πολλούς χώρους της σύγχρονης ανθρωπολογικής έρευνας. Ξεκινά με το θέμα της κριτικής των μουσείων ως αυτοδιόριστους φύλακες αντικειμένων άλλων καθώς και ως αυτοδιόριστους ερμηνευτές της ιστορίας άλλων. Μέσα από αυτήν την κριτική ματιά προβάλλει τα ερωτήματα της ιδεολογικής διαχείρισης του πολιτισμού και της ιστορίας και της πολιτικής της αντιπροσώπευσης. Δείχνοντας τις πολιτικές επιπτώσεις της ερμηνείας και την διαδικασία του μετασχηματισμού του νοήματος που εγγράφεται στα αντικείμενα μέσα από τα διαφορετικά συμφραζόμενα αναπαράστασης και αφότου αυτά έχουν απομακρυνθεί από το αρχικό πολιτισμικό πλαίσιο που τα παρήγαγε, καθώς και την πολιτική σημασία της χρήσης ιθαγενών νοημάτων από μη ιθαγενείς αναδεικνύει την απαίτηση των ίδιων των ιθαγενών σε πολλά σημεία του κόσμου να επανακτήσουν τον έλεγχο της ιστορίας τους αξιώνοντας το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού τους. Σε αυτά τα πλαίσια ο ρόλος του μουσείου συνίσταται πλέον στην ενσωμάτωση της ερμηνείας των ίδιων των άλλων για τον εαυτό τους. Σκοπός δεν είναι απλώς να εξακριβωθεί απλώς ο μετασχηματισμός του νοήματος των αντικειμένων αλλά και η χρήση αυτής της πληροφορίας για την απελευθέρωση πληθυσμιακών ομάδων από ηγεμονικές ερμηνείες. Την επαναδιατύπωση αυτού του σκοπού και του ρόλου του το μουσείο την οφείλει στην ανθρωπολογική θεωρία.

[i] Mary Bouquet, “Introduction: Academic anthropology and the Museum. Back to the future” στο: Μ. Bouquet Academic anthropology and the Museum. Back to the future, N.Y.- Οξφόρδη 2001, σ. 1-16
[ii] Michael Ames, “Cannibals tours, glass boxes and the politics of interpretation” στο: S. Pearce (επιμ.) Interpreting Objects and Collections, Λονδίνο-Ν.Υ. 1994, σ. 98-106

2008-03-05T11:31:00.000+02:00

Ξανααναρτώ εδώ το κείμενο που είχα αναρτήσει ως σχόλιο

Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανά τους αιώνες

Μπρος λοιπόν
λησμομήσετέ με αν κοτάτε –
οι σαύρες των μνημείων αγνοούν και γλύπτες και αρχιτέκτονες
Οδ. Ελύτης, Τρία Ποιήματα με σημαία ευκαιρίας

Τι είναι αυτό που οδηγεί έναν συλλέκτη, ένα μουσείο, μια ομάδα ειδικών εν τέλει μια κοινωνία ολόκληρη να αποσπάσει τμήματα της φύσης αποδίδοντάς τους πολιτισμική αξία; Και πόσο σταθερή είναι αυτή η πολιτισμική αξία μέσα στο χρόνο;
Η ιστορική ανασκόπηση της ιστορίας των μουσείων προϋποθέτει τον κριτικό αναστοχασμό (E.Hooper-Greenhill, 13) και την κριτική αποσαφήνιση του νοήματος που φέρουν τα αντικείμενα καθώς και το πώς αυτά σχετίζονται με το συλλέγειν (S. Pearce, 24) και άρα με την πράξη αφενός της επιλογής και αφετέρου της κτήσης τόσο των αντικειμένων άρα και του νοήματός τους. Η κοινωνική και πολιτισμική σημασιοδότηση των μουσειακών αντικειμένων εξαρτάται από αυτά που η Pearce ονομάζει μετα-αφηγήματα που δεν είναι άλλο από τις γνωσιακές δομές, τις επιστημολογικές παραδοχές με τις οποίες κατασκευάζεται η αλήθεια κάθε εποχής και επομένως και αξιολογικά και ιεραρχικά συστήματα που με τη σειρά τους καθορίζουν και τις κατηγοριοποιήσεις και ταξινομήσεις που εφαρμόζουν τα μουσεία. Το μετα-αφήγημα είναι τελικά ένας τρόπος διαμεσολάβησης της πραγματικότητας, της ίδιας της φύσης αφού τρόπος για άμεση γνώση δεν είναι εφικτός. Τα τρία διαφορετικά επιστημολογικά μοντέλα που περιγράφει ο Φουκώ από την Αναγέννηση στο Διαφωτισμό και από εκεί στη νεωτερικότητα κάνουν σαφές το πώς διαφορετικοί επιστημολογικοί παράγοντες επηρεάζουν την εκθεσιακή λογική και το σύστημα απόδοσης νοήματος περνώντας από τα αντικείμενα θησαυρούς στα πριγκηπικά μέγαρα στα αντικείμενα φορείς-γνώσης της μετέπειτα εποχής και στη συνέχεια στα διαδραστικά αντικείμενα των σημερινών μουσείων, τα οποία μέσα στο κλίμα αναστοχασμού και αμφισβήτησης των παραδοχών που επικρατούν στην ύστερη νεωτερικότητα επιχειρούν να εκτυλίξουν τη συνθετότητα του νοήματός τους μέσα από την επικοινωνία με το κοινό.
Οι επιστημολογικοί παράγοντες δεν διαμορφώνονται βέβαια σε κενό ιστορίας. Γι’ αυτό και η μελέτη της διαμόρφωσης και του ρόλου του μουσείου ως θεσμού στη διαχρονία του πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τα ιστορικά συμφραζόμενα, που σημαίνει τις ιδιαίτερες κοινωνικο-πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές συνθήκες που το γέννησαν χωρίς να αποσιωπά το ρόλο των σχέσεων εξουσίας στη δεδομένη κοινωνία και το πώς αυτές σχετίζονται με τον έλεγχο και την ιδεολογική διαχείριση της γνώσης. Βλέπουμε δηλαδή πως ήδη από την αρχαιότητα ένας θεσμός που σχετίζεται άμεσα με την κατοχή και την διαχείριση της γνώσης συνδέεται με την αίγλη της δυναστείας των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια, στην κοινωνική προβολή των αναγεννησιακών ηγεμόνων, όπως στην οικογένεια των Μεδίκων στην Φλωρεντία, από εκεί στην ανάδειξη του μεγαλείου του έθνους μετά τη Γαλλική επανάσταση και στη συνέχεια στην συλλεκτική βουλιμία της εποχής της αποικιοκρατίας, όπου μία ηγεμονική δυτική δύναμη επιζητά μέσω της κατοχής αντικειμένων και υλικών μαρτυριών από όλο τον κόσμο να οικειοποιηθεί και να ελέγξει την οικουμενική γνώση, ιστορία και παράδοση.

2008-02-29T00:20:00.000+02:00

Η ιστορία των μουσείων μπορούμε να πούμε ότι αντικατοπτρίζει την εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας σε κοινωνικό και γνωστικό επίπεδο, καθώς το πρώτο κιόλας μουσείο μέχρι το τελευταίο πιο σύγχρονο, συνδέονται απόλυτα με το ιστορικό, πολιτισμικό και κοινωνικό περιβάλλονμέσα στο οποίο ιδρύονται και λειτουργούν.
Αρχικά τα μουσεία (όπως ονομάζονταν τότε οι χώροι μελέτης και έρευνας), κατά την αρχαιότητα, απευθύνονταν σε ένα κλειστό κύκλο ανθρώπων και κυρίως διανοούμενων. Π ροωθούσαν τη γνώση κια τον πολιτισμό, αλλά μέσα στα πλαίσια της κρατικής εξουσίας. Κατά την αναγέννσηση, οπότε κατα πολλούς έχουμε και την ίδρυση του πρώτου μουσείου, προγόνου του μουσείου με τη σημερινή έννοια- με την πρόοδο του εμπορίου, την κυριαρχία του υλισμού, της εκκοσμίκευσης του κόσμου και την κατανομή του ταξικού συστήματος με βάση τη σώρρευση πλούτου- τα μουσεία αποκτούν πολιτική διάσταση. Οι ευκατάστατοι συλλέκτες αντικειμένων θεωρούνταν και κυρίαρχοι της γνώσης, καθώς η γνώση τότε συνδεόταν με τη θέαση. Η ίδρυση ενός μουσείου, ήταν ο καλύτερος τρόπος να προσδώσει περισσότερο κύρος και αίγλη στους ήδη πλούσιους και έχοντες την εξουσία. Όπως η γνώση ήταν συνδεδεμένη απλά με τη θέαση χωρίς προβληματισμούς σχετικά με την αιτιότητα των πραγμάτων, έτσι και η σύνθεση των αντικειμένων ως εκθέματα γινόταν με βάση την ομοιότητά τους.
Μ ε την ανάπτυξη και την εξέλιξη των επιστημών, την θεωρίας της "κοσμοαντίληψης" και την εμφάνιση νέων κοινωνκών σχηματισμών, τα μουσεία άρχισαν να αποκτούν έναν πιο εκπαιδευτικό χαρακτήρα με ακαδημαικό υπόβαθρο. Οι συλλογές απο ιδιωτικές και κλειστές σταδιακά γίνονται δημόσιες και ανοιχτές στο ευρύ κοινό. Τα μουσεία γίνονται πιο εξειδικευμένα. Τον 19ο αιώνα με ορόσημο την γαλλική επανάσταση, τονίζεται ο εθνικός χαρακτήρας των μουσείων. Η γνώση τυπικά, είναι ανοιχτή για όλους. Γεννιέται η ιδέα του εθνικού μουσείου, το οποίο δεν είναι απλά χώρος απόκτησης γνώσης, αλλά τόπος διαμόρφωσης και ενίσχυσης της εθνικής συνείδησης. Τα λάφυρα των αποικιοκρατων νομιμοποιούνται ως εκθέματα μουσειακά και τα μουσεία γίνονται θεματοφύλακες του πολιτισμού και της παγκόσμιας κληρονομιάς, την οποία οικειοποιείται ως εθνική κάθε κράτος που την εκθέτει στις προθήκες του. Μέσω των εθνικών μουσείων ενισχυόταν πλέον το κύρος της πολιτισμικής κυριαρχίας των εθνών.
Στις μέρες μας πλέον τα μουσεία προσομοιάζονται με θεματικά πάρκα. Προυσιάζουν έντονες αλλαγές στην οργάνωση, στον προσανατολισμό και την επικοινωνική πολιτική τους με το κοινό. Στόχος του σημερινού μουσείου είναι ο διάλογος με το κοινό και η επικοινωνία. Η περιήγησή μας σε ένα μουσείο θεωρείται μια εμπειρία με πολιτιστική και κοινωνική σημασία, που μπορεί να αλλάξει την οπτική μας αντίληψη. Στην ουσία όμως, σε όλη τη διάρκεια του θεσμού, τα μουσεία προσάρμοζαν το χαρακτήρα τους και τη φυσιογνωμία τους με βάση τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά συμφραζόμενα και δεδομένα της κάθε εποχής. Οι σχέσεις εξουσίας μουσείων- κοινού, αλλά και οι σχέσεις εξουσίας που υφίστανται μέσα στη δομή ,την οργάνωση και τη λειτουργία ενός μουσείου υπήρχαν και θα υπάρχουν . Στις μέρες μας, ένα μουσείο μπορεί να προσδώσει κύρος σε οποιοδήποτε κομμάτι του υλικού πολιτισμού επίλέξει να εκθέσει στις προθήκες του. Η προεπιλεγμένες συλλογές, μπορεί να υποστηρίξει κανείς, ότι συμβάλλουν στον έλεγχο και στη χειραγώγηση της γνώσης, στη διαμόρφωση συγκεκριμένης πολιτιστικής αισθητικής και στον ορισμό του υλικού πολιτισμού. Η "κοσμοθεωρία" μπορεί να οδήγησε στην εκκοσμίκευση και στην εκλογίκευση του κόσμου, ο χώρος ενός μουσείου όμως, εξακολουθεί να παραμένει ένας ιερός τόπος που έχει την εξουσία να μετουσιώνει και να ιεροποιεί τα εκθέματά του.

2008-02-28T14:56:00.000+02:00

Ιατρίδη Πολυξένη

Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανά τους αιώνες;

Η έννοια του μουσείου είναι συνδεδεμένη με την αρχέγονη ανάγκη του ανθρώπου για συλλογή και συγκέντρωση αντικειμένων από το παρελθόν. Ο θεσμός του μουσείου έχει μια μακραίωνη ιστορία και διαφοροποιήθηκε από την αρχική του φυσιογνωμία, ρόλο, λειτουργία σε σχέση με το εκάστοτε οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, ιδεολογικό πλαίσιο και τις δομές της κοινωνίας.
Σημαντικό σταθμό στην ιστορία της εξέλιξης του θεσμού του μουσείου αποτέλεσε το «Μουσείον» των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια το οποίο ιδρύθηκε στα ελληνιστικά χρόνια. Ήταν κέντρο έρευνας και μελέτης και θεωρήθηκε από πολλούς ερευνητές ότι αποτέλεσε την πρώτη μορφή μουσείου ως θεσμού.
Στη νεότερη εποχή το παλάτι των Μεδίκων στη Φλωρεντία (Palazzo Medici - Riccardi) του 15ου αιώνα αποτέλεσε το πρώτο μουσείο στην Ευρώπη. Το παλάτι των Μεδίκων λειτούργησε ως πρότυπο για τη δημιουργία ιδιωτικών μουσείων κατά την Αναγέννηση. Τα ιδιωτικά-«αναγεννησιακά» μουσεία ονομάζονταν cabinetto, cabinet of curiosities, cabinet des curiosities και διέθεταν συλλογές από διάφορα πολύτιμα, σπάνια και αξιοπερίεργα αντικείμενα καθώς και από αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά γλυπτά. Η συλλογή του μουσείου ήταν ιδιωτική και απευθύνονταν σε ένα περιορισμένο κύκλο ανθρώπων, κυρίως άρχοντες και βασιλιάδες. Βασικό κίνητρο συλλογής εκείνης της εποχής ήταν η κοινωνική καταξίωση. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούσαν μέσο επίδειξης της δύναμης και του πλούτου μεταξύ των ανθρώπων της άρχουσας τάξης.
Στα τέλη του δέκατου όγδοου η συγκρότηση εθνικών κρατών και η επικράτηση της αστικής τάξης οδήγησε στη διαμόρφωση μουσείων με αστικό, εθνικό χαρακτήρα, ανοιχτά στο ευρύ κοινό (το 1793 μετατρέπεται σε μουσείο το παλάτι του Λούβρου στο Παρίσι, το 1753 ιδρύεται το Βρετανικό Μουσείο). Τα εθνικά--ευρωπαϊκά μουσεία είναι μεγάλα μουσεία με συλλογές από διάφορους πολιτισμούς και περιοχές της γης.
Η σημερινή έννοια του όρου καθιερώνεται τον δέκατο ένατο αιώνα. Τα μουσεία εκλαμβάνονται πλέον ως εθνική κληρονομιά που προβάλουν τη αντικειμενική ιστορία του παρελθόντος και παράλληλα ενισχύουν την εθνική συνείδηση. Αλλάζει ο προσανατολισμός του μουσείου και αποκτά νέα εκθεσιακή λογική. Από αίθουσες έκθεσης περίεργων αντικείμενων που στόχο είχαν να προκαλέσουν έκπληξη και θαυμασμό, τα μουσεία μετατρέπονται σε εξειδικευμένους χώρους, στα οποία τα αντικείμενα αποτελούν φορείς γνώσης. Τα αντικείμενα δεν παρουσιάζονται πλέον ως συσσωρεμένοι θησαυροί αλλά κατατάσσονται με βάση επιστημονικούς, ταξινομικούς κώδικες, έτσι δημιουργήθηκαν μουσεία ιστορίας, γεωλογίας και φυσικής ιστορίας, ιστορίας τέχνης. Οι συλλογές πλέον γίνονται συστηματικές. Επιλέγονται συνειδητά κάποια αντικείμενα ως τυπικά και αντιπροσωπευτικά δείγματα μιας κατηγορίας αντικειμένων.
Οι εξελίξεις της κοινωνίας του εικοστού αιώνα ήταν καθοριστικές για τον καθορισμό της φυσιογνωμίας της λειτουργίας των σύγχρονων μουσείων. Τα σύγχρονα μουσεία του εικοστού αιώνα χαρακτηρίζονται από νέες αντιλήψεις και αλλαγές στη φιλοσοφίας τους. Τα μουσεία μετασχηματίζονται από χώρους καθαρά ακαδημαϊκούς σε χώρους με δημόσιο και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Μια από τις βασικές λειτουργίες του μουσείου αποτελεί η επικοινωνία με το ευρύ κοινό για το λόγο αυτό αναπτύσσει στρατηγικές επικοινωνίας για την προσέλκυση του. Σύμφωνα με τον ορισμό του Διεθνές Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), «το μουσείο είναι ένα μόνιμο, μη κερδοσκοπικό ίδρυμα στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοιχτό στο κοινό, που συλλέγει, διατηρεί, μελετά, επικοινωνεί και εκθέτει τα υλικά κατάλοιπα του ανθρώπου και του περιβάλλοντος του, για το σκοπό της έρευνας, της εκπαίδευσης και της επικοινωνίας».
Συμπερασματικά το μουσείο δεν αποτελεί μια οντότητα με διαχρονικό χαρακτήρα αλλά συνεχώς αλλάζει, εξελίσσεται, προσαρμόζεται ανάλογα με τις συνθήκες και τους ανθρώπους της εκάστοτε εποχής.

"μουσεία"μέσα στον χρόνο

2008-02-27T17:35:00.001+02:00

Οι μεταλλαγές στις οποίες υπόκεινται οι έννοιες μουσείο ή μουσειακό έκθεμα μέσα στο χρονικό διηνεκές αποκαλύπτουν πως η πραγματικότητα δεν έχει καμία απολύτως στέρεα διαχρονική και διαπολιτισμική υπόσταση αλλά αντίθετα δομείται μέσα από μια διαδικασία άντλησης πληροφοριών από μία βάση δεδομένων. Διαφορετική βάση δεδομένων συγκροτεί διαφορετική πραγματικότητα. Ουσιαστικά δηλαδή το κάθε πολιτισμικό σύστημα προβάλλει τους δικούς του όρους και τις δικές του ιεραρχικές αξίες πάνω στα ουδέτερα αντικείμενα προσδοκώντας στην δημιουργία μίας πραγματικότητας που να «βγάζει» νόημα για το ίδιο. Σημαντικότερος αρωγός στην προσπάθεια του ανθρώπου να προσεγγίσει και να κατανοήσει την πραγματικότητα αποτέλεσε ο επιστημονικός Λόγος (discourse) ή αλλιώς τα επιστημονικά παραδείγματα για τα οποία μίλησε ο Τhomas Kuhn.Κάθε επιστημονικό παράδειγμα τείνει να «φωτίσει» την πραγματικότητα με άξονα τους όρους που το ίδιο έχει εκ των προτέρων κατασκευάσει. Αλλαγή επιστημονικού παραδείγματος συνεπάγεται διαφορετική θέαση της πραγματικότητας. Η παραπάνω αντίληψη σηματοδοτεί την μεταμοντέρνα ή μετανεοτερική προσέγγιση όσον αφορά την πρόσληψη του πραγματικού η οποία έρχεται σε πλήρη διάσταση με την προγενέστερη ευρωπαϊκή πρόσληψη της πραγματικότητας ως μίας και μοναδικής οικουμενικής υπερ-αλήθειας η οποία εν-υπάρχει στα ίδια τα πράγματα.
Εξαιρετικό ενδιαφέρον αποτελεί η διαπίστωση πως η εννοιολόγηση ενός αντικειμένου ως μουσειακού και γενικότερα τα αίτια και οι σκοποί συγκρότησης ενός μουσείου, αποκαλύπτουν τις ψυχο-κοινωνικές, ιστορικο-πολιτισμικές, επιστημολογικές και πολιτικο-οικονομικές αλήθειες κάθε εποχής. Έτσι, κατά την περίοδο της Αναγέννησης, όπου θεωρούνταν πως τα ορατά πράγματα αντιστοιχούν ή μοιάζουν με τα αόρατα, η κατοχή μουσειακών αντικειμένων από τους πρίγκιπες και λόγιους , τους μετέτρεπε αυτόματα σε φύλακες απόκρυφης γνώσης στην οποία είχε πρόσβαση μια κλειστή ομάδα εκλεκτών. Αυτός ο τύπος μουσείου υποχωρεί με την εμφάνιση της κλασικής επιστήμης η οποία αναλύει τα πράγματα με βάση τις διαφορές τους δημιουργώντας πίνακες ταξινόμησης. Η γνώση γίνεται προσβάσιμη από μεγαλύτερη ομάδα ανθρώπων και κάνουνε την εμφάνισή τους οι πρώτες δημόσιες συλλογές. Το 1793 η μετατροπή του Λούβρου από παλάτι σε μουσείο της Γαλλικής Δημοκρατίας σηματοδοτεί την απαρχή ενός τύπου μουσείου που ουσιαστικά καλλιεργεί το καινοφανές για τα χρονικά αίσθημα της εθνικής συνείδησης . Επιπλέον το επιστημονικό παράδειγμα της εποχής υφέρπει πίσω από την εκθεσιακή λογική καθώς όλα τα αντικείμενα εκθέτονται πάνω στο πρότυπο μιας αυστηρά ακαδημαϊκής ταξινομικής κωδικοποίησης(χρονολογική ταξινόμηση) που ως πρωτεύοντα σκοπό έχει την προαγωγή της γνώσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας αποτέλεσε η δημιουργία του Εθνικού Αρχαιολογικού μουσείου στην Αθήνα.
Τα σύγχρονα μουσεία αντίθετα εκθέτουν μία πραγματικότητα που είναι ανοιχτή σε πολλαπλές ερμηνείες . Οι κυρίαρχες επιστημολογικές παραδοχές της σύγχρονης εποχής πρεσβεύουν πως ο άνθρωπος όταν ανοίγει τα μάτια του δεν είναι η πραγματικότητα αυτό που βλέπει αλλά η πραγματικότητα που οι πεποιθήσεις, οι στερεοτυπικές καταβολές του και τα συναισθήματά του επιτρέπουν να δει. Ο νους δημιουργεί αυτό το οποίο κατόπιν βλέπει το μάτι.-

2008-02-27T17:35:00.000+02:00

"Αντικειμενικοί" προβληματισμοί

2008-02-27T12:58:00.000+02:00

Αντώνης Αγγελής

«Αντικειμενικοί» προβληματισμοί

Είναι γεγονός ότι ορισμένα αντικείμενα, λαμβάνοντας υπόψη τις τακτικές-πολιτικές επιλογής, νοηματοδοτούνται έτσι ώστε να διαδραματίσουν το ρόλο του θεματοφύλακα της εθνικής μνήμης. Οι κοινωνίες του γραπτού λόγου, της γραπτής ιστορίας, της χαλαρής μνήμης έχουν ανάγκη την ύπαρξη απτών αποδείξεων της ιστορικότητάς τους. Σ’ αυτήν την περίπτωση το μουσειακό αντικείμενο παρουσιάζεται σαν δεκανίκι της μνήμης και μια τέτοια αντίληψη σαφώς υποστηρίζει, ενισχύει και κλιμακώνει τις συλλεκτικές προσπάθειες, φορτίζοντάς τις ταυτόχρονα με το αίσθημα της εθνικής αναγκαιότητας, του εθνικού χρέους. Χωρίς καμία πρόθεση όλα τα παραπάνω να αποτελέσουν κάποιο είδος μομφής παρά απλές διαπιστώσεις και προβληματισμούς, παρατηρείται ότι ακόμη και σήμερα υπάρχουν μουσειακά αντικείμενα, που καθίστανται μήλον τις έριδος μεταξύ κρατών στη κονίστρα των διακρατικών διεκδικήσεων και διευθετήσεων. Αυτή η πραγματικότητα υποστηρίζει μια υποψία κτητικότητας της ιστορίας, που εκφράζεται μέσα από την κτητικότητα των αντικειμένων. Έχω ωστόσο την εντύπωση ότι ένα αντικείμενο που αποτελεί για παράδειγμα λάφυρο πολέμου για τους νικητές έχει να θυμίζει τόσο σ’ αυτούς όσο και στους νικημένους κάτι, έστω κι αν αυτό το κάτι είναι διαφορετικό, δεν παύει όμως το κάτι αυτό να νοηματοδοτείται και στη μία και στην άλλη περίπτωση ως πολιτισμική αξία. Το ποιος τελικά θα είναι ο κάτοχος του αντικειμένου δε βλέπω κάποια σημαντικότητα σ’ αυτό αφού και στις δύο περιπτώσεις τόσο οι μεν όσο και οι δε θα το κατασκευάσουν ως κατασκευαστή εθνικής συνείδησης. Και βάζοντας τέλος σ’ αυτόν τον μακροσκελή προβληματισμό μήπως τελικά συνεχίζει να βασανίζει τη σκέψη μας και να τροφοδοτεί την εθνικιστική μας υπο-συνείδηση η αντίληψη ότι ο πολιτισμός είναι μια κλίμακα στης οποίας το ανώτατο σκαλί φτάνει μόνο ο λαός που έχει απτές αποδείξεις της ιστορικότητάς του;

Στεφοπούλου Ιωάννα: Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανά τους αιώνες;

2008-02-27T00:01:00.000+02:00

Τα μουσεία σήμερα αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό τμήμα του πολιτισμού ολόκληρου του κόσμου. Ο γέννηση του θεσμού του μουσείου με την έννοια που υπάρχει σήμερα, χρονολογείται σύμφωνα με την S. M. Pearce στα μέσα του 15^ου αιώνα. Ωστόσο η ετυμολογία της λέξης «Μουσείο» συνδέεται με την αρχαιότητα καθώς προέρχεται από τη λέξη Μούσες. Οι Μούσες, κόρες του Δία και της Μνημοσύνης, σύμφωνα με την μυθολογία θεωρούνταν ότι ενέπνεαν τους ανθρώπους στο δημιουργικό τους έργο. Το Μουσείο δηλαδή ήταν η έδρα των Μουσών , μέσα στο οποίο υπήρχαν έργα τέχνης των ανθρώπων, που δημιουργήθηκαν με την «έμπνευση των Μουσών».

Το Μουσείο που ίδρυσαν οι Πτολεμαίοι στην Αλεξάνδρεια τα ελληνιστικά χρόνια θεωρείται από πολλούς ως το πρώτο μουσείο. Η πρώτη αυτή μορφή του μουσείου συνδέθηκε με την κρατική εξουσία και συγκεκριμένα με την εξουσία της δυναστείας των Πτολεμαίων. Φιλοδοξία του συγκεκριμένου μουσείου ήταν να συγκεντρώσει όλη τη σοφία του τότε γνωστού κόσμου και να αποτελέσει χώρο μελέτης και έρευνας για τους διανοούμενους της εποχής σε συνεργασία βέβαια με την Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.

Για άλλους μελετητές, το Παλάτσο Μεντίτσι στη Φλωρεντία το οποίο χρονολογείται τον 15^ο αιώνα, θεωρείται ως το πρώτο μουσείο. Σηματοδοτεί τις απαρχές των «μουσείων» και των συλλογών έργων τέχνης που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη κατά την Αναγέννηση και γι΄ αυτό το λόγο χαρακτηρίζεται ως το πρώτο μουσείο της νεότερης εποχής. Το μουσείο αυτό συμβόλιζε την οικονομική κυριαρχία της οικογένειας των Μεδίκων, όπως ακριβώς και των Πτολεμαίων. Κύρια χαρακτηριστικά του ήταν ο ιδιωτικός χαρακτήρας και ο εγκόσμιος χαρακτήρας των συλλογών του.

Στη συνέχεια ακολούθησαν πολλά αναγεννησιακά μουσεία που στόχος τους ήταν η ενίσχυση του κύρους των βασιλιάδων, των ευγενών και γενικά των ανθρώπων με οικονομική επιφάνεια. Θα έλεγε λοιπόν κανείς ότι τα μουσεία της Αναγέννησης είχαν πολιτικές διαστάσεις καθώς συνδέονταν άμεσα με την εξουσία.

Αυτός ο τύπος μουσείου τον 17^ο αιώνα άρχισε σταδιακά να εξασθενεί και να αντικαθίσταται από μουσεία με αστικό και εθνικό χαρακτήρα. Τον 18^ο αιώνα παρατηρείται ο μετασχηματισμός των μουσείων από ιδιωτικά σε εθνικά. Έτσι τα εθνικά μουσεία αποτέλεσαν την εξέλιξη των αναγεννησιακών-ιδιωτικών μουσείων. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του Λούβρου. Στόχος των Εθνικών Μουσείων που τα διαφοροποιεί από τα μουσεία της Αναγέννησης ήταν η ενίσχυση του κύρους των μουσείων αλλά και του κύρους των εθνών και της πολιτισμικής κληρονομιάς που πρόβαλαν.

Στα μέσα τέλος του 20^ου αιώνα και ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω των κοινωνικών, των επιστημονικών, των πολιτικών και των πολιτιστικών αλλαγών τα μουσεία πήραν άλλη μορφή. Έτσι σήμερα έχουμε τη δημιουργία σύγχρονων μουσείων, τα οποία επιδιώκουν να μην περιορίζονται μόνο στην συλλογή, συντήρηση, μελέτη και έκθεση υλικών μαρτυριών αλλά να προσαρμόζονται στις νέες κοινωνικές συνθήκες και στην ανάπτυξη της επικοινωνίας και διαλόγου με το κοινό τους. Συμπερασματικά λοιπόν ο ρόλος των σύγχρονων είναι κοινωνικός, παιδαγωγικός, εκπαιδευτικός και ψυχαγωγικός αφού αποτελούν χώρο συνάντησης, διαλόγου και επικοινωνίας διαφόρων και διαφορετικών κοινωνικών και πολιτισμικών κόσμων.

Παυλίδου: Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανά τους αιώνες.

2008-02-26T20:57:00.000+02:00

Η σύγχρονη φυσιογνωμία των μουσείων έχει διαμορφωθεί έπειτα από την μακρόχρονη ιστορική πορεία του θεσμού. Κοινωνικές, πολιτικές, πολιτιστικές, οικονομικές συνθήκες, τα δεδομένα κάθε εποχής συνέβαλλαν στις πολύπλευρες διαφοροποιήσεις του ρόλου των μουσείων, που συνεχίζει να διαμορφώνεται ως προς το περιεχόμενο του, το σκοπό του και τη σχέση του με την μεταβαλλομενη πολιτισμική πραγματικότητα.

Οι αρχαίες ελληνικές συλλογές, οι θησαυροί των ναών και των μαντείων καθώς και oι συλλογές των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων, αποτελλούν τα πρώτα δείγματα της πρακτικής του «συλλέγειν», και άρα μια στοιχειώδης επισήμανση στην μουσειακή πρακτική.

Ο «νεοτερικός θεσμός» του μουσείου, σύμφωνα με την Pearce, γεννήθηκε στις αυλές της Ιταλίας. Το πρότυπο των αναγεννησιακών μουσείων, το Παλάτι των Μεδίκων του 15^ου αι., σηματοδοτεί την αρχή της σύγχρονης ιστορίας του θεσμού. Πρόκειται για την απαρχή των λεγόμενων cabinet of curiosities, ιδιωτικές συλλογές σπάνιων και πολύτιμων αντικειμένων που απευθύνονται σε συγκεκριμένο κύκλο ανθρώπων, και προσδίδουν στους συλλέκτες τους κύρος και ισχύ.

Η ανάπτυξη της επιστήμης, στα τέλη του 17^ου αι. και η επικράτηση νέων κοινωνικών δομών οδήγησε στην καθιέρωση του δημόσιου χαρακτήρα των συλλογών. Πλέον οι συλλογές απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό και χάνουν τα ελιτίστικα χαρακτηριστικά τους. Η οριστική τομή στην εξέλιξη του μουσείου, όμως, παρατηρείται κυρίως στα τέλη του 18^ου αι., μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Επηρασμένη από τα νέα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα, η φυσιογνωμία των μουσείων, αποκτά εθνική και αστική διάσταση. Το Μουσείο του Λούβρου, ως σύμβολο της δημοκρατίας, σηματοδοτεί το άνοιγμα των μουσείων στο ευρύ κοινό.

Τον 19^ο αι. τα μουσεία ταυτίζονται με την εθνική κληρονομιά και αναλαμβάνουν τη διαφύλαξη της εθνικής ιστορίας μέσω των συλλογών τους. Με λίγα λόγια διαμορφώνουν την εθνική ταυτότητα αναβιώνοντας τη μνήμη. Στο σημείο αυτό ξεκινά και η συστηματοποίηση τους, με την οργάνωση των συλλογών τους σε κατηγορίες, διαχωρίζοντας τα αντικείμενα με βάση την εποχή, την σχολή, την προέλευση τους.

Ο νέος εθνικός χαρακτήρας των μουσείων οδηγεί στην συγκέντρωση μεγάλου αριθμού πολυπολιτισμικών αντικειμένων, προκειμένου να αναδειχτεί το εθνικό κύρος και μεγαλείο. Τα μεγάλα μουσεία θεωρούνται χώροι καλλιέργειας της εθνική παιδείας και ο νέος παιδαγωγικός τους ρόλος συμβάλλει στην τάυτιση της εθνικής κληρονομιάς με την παγκόσμια. Η συγκρότηση των συλλογών τους και η διαμόρφωση των εκθεσιακών χώρων ακολουθεί ακαδημαϊκά κριτήρια, ενώ η συσσώρευση μεγάλου πλήθους αντικειμένων επιβάλλει την αποθήκευση και την επιλογή αυτών που δεν θα συμπεριληφθούν στην έκθεση του μουσείου. Τα αντικείμενα δεν συγκεντρώνονται και παρουσιάζονται απλά, αλλά η έκθεση τους εξυπηρετεί τον παιδευτικό ρόλο των μουσείων, εγκαινιάζοντας μια νέα εκθεσιακή λογική. Επιστημονικά κριτήρια και χρονολογικές αντιλήψεις καθορίζουν την ταξινόμηση των αντικειμένων και διαμορφώνουν τον χώρο του μουσείου σε τόπο αντικειμενικής αναπαράστασης της πραγματικότητας.

Το νέο στοιχείο που εισάγουν τα σύγχρονα μουσεία ως προς τον κοινωνικό τους ρόλο είναι το στοιχείο της επικοινωνίας και του διαλόγου. Το μουσείο διαλλέγεται με τα κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα και προσπαθεί να αποτελέσει βασικό πόλο κοινωνικής, πολιτιστικής και ψυχαγωγικής δράσης. Το περιεχόμενο των σύγχρονων μουσείων αγγίζει, πλέον, όλους τους τομείς της ανθρώπινης δράσης και γνώσης, γεγονός που συμβάλει στην εξειδίκευση τους.

Συνοψίζοντας η βασική γραμμή εξέλιξης των μουσείων, ακολουθεί την μεταβολή τους από τον ιδιωτικό χώρο έκφρασης της άρχουσας τάξης σε χώρο-φορέα γνώσης συνδεδεμένο με την ευρύτερη κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική πραγματικότητα.

Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανα του αιώνες

2008-02-26T00:28:00.000+02:00

Αντώνης Αγγελής

Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανά τους αιώνες

Το μουσείο ως θεσμός δέχτηκε μέσα στην πάροδο των χρόνων διάφορες εξελίξεις και αλλαγές μεταβάλλοντας και διαφοροποιώντας μέσα στην ιστορική πορεία τη φυσιογνωμία του, το ρόλο και τη λειτουργία του. Προβαίνοντας κανείς σε μια ιστορική αναδρομή αντιλαμβάνεται πως το μουσείο είναι ένας ζωντανός οργανισμός που τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από τα εκάστοτε πολιτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα, πρόκειται δηλαδή για έναν οργανισμό που αναπτύσσει αμφίδρομη σχέση με τις κοινωνικές και γενικότερα πολιτισμικές επιταγές και ανάγκες αφού κατασκευάζεται από την ανάγκη κατασκευής της πολιτισμικής «αλήθειας».

Η πρώτη μορφή μουσείου, ως θεσμού που προωθούσε τη γνώση και τον πολιτισμό, ήταν το «Μουσείον» των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια. Επρόκειτο λοιπόν για έναν θεσμό που είχε συνδεθεί με την κρατική εξουσία, απέβλεπε στην ενίσχυση του κύρους και της αίγλης της δυναστείας των Πτολεμαίων και απευθυνόταν σε έναν κλειστό κύκλο διανοουμένων. Με την ίδια προοπτική της οικονομικής κυριαρχίας, του κύρους και της κατάκτησης ενός υψηλού στάτους το 15^ο αιώνα ιδρύθηκε από τον Cosimo de Medici το Παλάτι των Μεδίκων που αποτέλεσε το πρότυπο «μουσείο» της εποχής της Αναγέννησης. Στην πραγματικότητα αυτά τα ιδιωτικά «μουσεία», τα ονομαζόμενα cabinet of curiosities, είχαν τη μορφή «θησαυρών». Οι θησαυροί αυτοί απαρτίζονταν από πολύτιμα, σπάνια και περίεργα αντικείμενα που προσέδιδαν μεγάλο κύρος στους κατόχους τους και σ’ αυτούς που τους συγκροτούσαν και ασφαλώς απευθύνονταν σε έναν περιορισμένο κύκλο ανθρώπων.

Είναι σημαντικό εδώ να σημειωθεί ότι κατά τη περίοδο της Αναγέννησης παρατηρείται μια συστηματική προσπάθεια αναζήτησης της αλήθειας, η οποία θα προέκυπτε μέσα από τη γνώση της πραγματικότητας, του απτού κόσμου. Αυτή η αντίληψη σε συνάρτηση με την πεποίθηση ότι άψυχα αντικείμενα κρύβουν αναλογίες και αντιστοιχίες με το έμψυχο σύμπαν οδηγούσε σε μια προσπάθεια ορθολογικής ερμηνείας του κόσμου μέσα από την κατανόηση και ερμηνεία του υπερφυσικού, μέσα δηλαδή από μια περίεργη συνδιαλλαγή και σύμπραξη του επέκεινα και του ενθάδε. Το γεγονός λοιπόν ότι διάφορα και ποικίλα αντικείμενα έκρυβαν μέσα τους τη γνώση της πραγματικότητας και της αλήθειας και μπορούσαν να αποδώσουν μια σαφή αναπαράσταση της εικόνας του κόσμου, καθιστούσε ιδιαιτέρως σημαντική τη θέση των «μουσείων», ιδιωτικών θησαυρών, καθώς επίσης κληροδοτούσε στους κατόχους των πολύτιμων αντικειμένων το αγαθό του ελέγχου της γνώσης τόσο του ορατού όσο και του αόρατου κόσμου.

Στα τέλη του 17^ου αιώνα οι ιδιωτικές συλλογές μετατρέπονται σε δημόσιες αλλά μόνο μετά το τέλος της Γαλλικής επανάστασης τα ιδρύματα που φιλοξενούσαν τους εν λόγω θησαυρούς μεταβάλλονται από ιδιωτικά σε εθνικά. Είναι η εποχή, όπου συντελούνται μεγάλες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές και ανακατατάξεις, κάτι που δεν αφήνει ανέπαφο το θεσμό του μουσείου που από τροφοδότης κοινωνικού στάτους μετατρέπεται σε φύλακα της εθνικής κληρονομιάς και κατ’ επέκταση της εθνικής ταυτότητας. Τα μουσεία είναι ανοιχτά για το ευρύ κοινό και ο ρόλος τους ιδίως κατά το 19^ο αιώνα είναι η διατήρηση και η ενίσχυση της εθνικής μνήμης. Μπορεί η αναγεννησιακή αντίληψη περί των υπερφυσικών δυνάμεων των αντικειμένων να έχασε την ισχύ της, ωστόσο έμεινε αναλλοίωτη η πεποίθηση ότι τα μουσεία συσσώρευαν μια αύρα αυθεντικότητας που προέκυπτε από την αντικειμενικότητα των αντικειμένων. Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια τα μουσειακά αντικείμενα εκλαμβάνονταν ως εθνική κληρονομιά και παρατηρείται έτσι μια κλιμάκωση της ανάγκης συλλογής αντικειμένων. Επιπλέον η διαφύλαξη και η προβολή του «ωραίου», δηλαδή η αισθητική απόλαυση των μουσειακών αντικειμένων, μπαίνει σε δεύτερη μοίρα μπροστά στο εθνικό χρέος της μεταλαμπάδευσης της γνώσης και του σχηματισμού εθνικής συνείδησης. Γι’ αυτήν την εκπαιδευτική λειτουργία του μουσείου και με την επιστημονική συμβολή και επικουρία το 19^ο αιώνα τα μουσεία διαμορφώθηκαν ως λογικοί και επιστημονικοί τόποι αντικειμενικής αναπαράστασης της πραγματικότητας βάζοντας τακτικότητα στο χάος των ιδιωτικών συλλογών. Ο επιστημονικός λοιπόν προσανατολισμός των μουσείων ενισχύει τον εκπαιδευτικό τους ρόλο και καθορίζει το στόχο τους που δεν είναι άλλος από την κοινοποίηση της κατεκτημένης αντικειμενικής, επιστημονικής γνώσης, ωστόσο το κοινό παραμένει ένας παθητικός δέκτης της ακαδημαϊκής αυτής γνώσης

Φτάνοντας στο σήμερα μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι τα σύγχρονα μουσεία επιδιώκουν και επιδίδονται σε μια επικοινωνιακή πολιτική που εξασφαλίζει τη βιωσιμότητά τους. Έτσι μεταφερόμαστε από την παθητική κατανάλωση σε έναν πιο ουσιαστικό εκπαιδευτικό ρόλο του μουσείου που βασίζεται στην επικοινωνία και το διάλογο με το κοινό, ενώ επίσης η εξειδίκευση που χαρακτηρίζει το σύγχρονο επιστημονικό γίγνεσθαι και η πολύπλευρη κοινωνική πραγματικότητα έχουν καταστήσει επιτακτική την ανάγκη ύπαρξης ποικίλων, διαφορετικών μουσείων, με διαφορετικό περιεχόμενο.

ALEKSIOU-EKSELIXI MOUSEION

2008-02-25T22:18:00.000+02:00

ΑΛΕΞΙΟΥ ΝΙΚΗ
Πώς εξελίχθηκαν τα μουσεία ανά τους αιώνες;
Η ετυμολογία της λέξης μουσείο δεν είναι άσχετη με την αρχαιότητα, όπως πιθανό γίνεται αντιληπτό με την πρώτη ματιά. Ένα μουσείο σήμερα αποτελείται από έργα τέχνης, τα οποία δημιουργήθηκαν από ανθρώπους με την έμπνευση όμως των μουσών. Τα μουσεία, όπως και κάθε κοινωνικός θεσμός δεν είναι δεδομένες και σταθερές οντότητες που φέρουν πάντα και παντού τα ίδια χαρακτηριστικά, αλλά ο χαρακτήρας τους μεταβάλλεται και καθορίζεται από διαφορετικές κάθε φορά ιστορικές και πολιτισμικές συνθήκες.
Τα πρώτα μουσεία στην ιστορία της ανθρωπότητας απέχουν παρασάγγας από την σημερινή αντίληψη που έχουμε γι αυτά, τόσο που πολλοί δεν μπορούν να τα αποδεχτούν ως μουσεία. Πρώτο μουσείο θεωρείται από πολλούς το Μουσείον των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια κατά τα Ελληνιστικά χρόνια. Το μουσείο αυτό σχετίζονταν με τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και απευθύνονταν σε λίγους διανοούμενους . Ήταν χώρος μελέτης και έρευνας. Το γεγονός ότι στεγάζονταν στο χώρο των ανακτόρων και λειτουργούσε για την αύξηση της αίγλης της Δυναστείας του έδινε πολιτικό χρώμα.
Το για πολλούς δεύτερο μουσείο εμφανίζεται χρόνια αργότερα, το 15ο αιώνα στη Φλωρεντία και είναι ίσως αντιπροσωπευτικότερο δείγμα από το προηγούμενο. Είναι το Παλάτι των Μεδίκων, ένα αναγεννησιακό κτίριο με ιδιωτικό χαρακτήρα που αποτέλεσε πρότυπο για αντίστοιχα μουσεία της Αναγέννησης από εύπορες οικογένειες. Τα μουσεία αυτά ονομάζονταν cabinet of curiosities και περιλάμβαναν συλλογές από πολύτιμα, σπάνια και παράξενα αντικείμενα, αλλά κι από αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά γλυπτά. Δεν ήταν ανοιχτά στο ευρύ κοινό και αποσκοπούσαν κυρίως στην επίδειξη πλούτου και κύρους της οικογένειας, έχουν δηλαδή κι αυτά πολιτικό χαρακτήρα. Παράλληλα , συναντάμε την ίδια περίοδο και συλλογές ναών και μονών με εκκλησιαστικά κυρίως κειμήλια.
Το 17ο αιώνα ο τύπος αυτών των μουσείων αρχίζει να υποχωρεί, λόγω των νέων ανακαλύψεων και της ανάπτυξης των επιστημών και τα μουσεία αυτά αποκτούν χαρακτήρα αστικό και εθνικό, αλλαγή που κορυφώνεται κατά το 19ο αιώνα. Οι ιδιωτικές συλλογές γίνονται δημόσιες και στα τέλη του 18ου το Λούβρο μετατρέπεται από παλάτι σε εθνικό μουσείο. Κατά το 19ο τα περισσότερα ευρωπαϊκά μουσεία είναι εθνικά και φιλοξενούν την εθνική κληρονομιά. Ταξινομούν και εκθέτουν τις συλλογές με ακαδημαϊκά κριτήρια και καλλιεργούν την εθνική μνήμη. Παράλληλα, αρχίζουν και δημιουργούνται ειδικά μεγαλόπρεπα κτίρια και αλλάζουν οι πρακτικές ταξινόμησης. Στο Παρίσι συγκεντρώνονται έργα τέχνης και αντικείμενα από χώρες που είχε κατακτήσει ο Ναπολέων με σκοπό την εξέλιξη της ανθρώπινης γνώσης. Μαζί με την ταξινόμηση με βάση επιστημονικούς κώδικες, εφαρμόστηκε και η χρονολογική ταξινόμηση, γεγονός που έβαλε σε νέες βάσεις στη μορφή των μουσείων.
Μέσα από αυτή την πορεία που δόθηκε συνοπτικά παραπάνω, οδηγούμαστε στα σημερινά μουσεία. Από τα μέσα του 20ου αιώνα οι κοινωνικοπολιτικές κι επιστημονικές συνθήκες άλλαξαν κι εξακολουθούν να αλλάζουν με γρήγορους ρυθμούς και να δημιουργούν νέες μορφές μουσείων. Μεγάλο βάρος δίνεται στην επικοινωνία που μπορεί να αναπτύξει το μουσείο με το ευρύ κοινό. Στόχος του μουσείου δεν είναι μόνο η έκθεση του υλικού πολιτισμού, αλλά και η σύνδεση των μουσειακών αντικειμένων με το ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό τους περιβάλλον. Ο ρόλος των μουσείων δεν είναι πια αποκλειστικά παιδευτικός, αλλά κυρίως κοινωνικός και πολιτιστικός. Κι όσο οι συνθήκες αλλάζουν και οι επιστήμες εξελίσσονται, τόσο μεταβάλλεται η μορφή και ο ρόλος των μουσείων, καθώς, όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, τα μουσεία δεν αποτελούν διαχρονικές κι αμετάβλητες αξίες, αλλά είναι ευέλικτα κι ευπροσάρμοστα στον κοινωνικό και πολιτισμικό τους ρόλο.

What is the single most important function of museums?

2008-02-19T14:15:00.001+02:00

Τι είναι μουσείο;
Ποιος είναι ο σκοπός του;
Ποια είναι η θέση του στην κοινωνία;
Ποιος είναι ο ρόλος του;
Ποια η λειτουργία του;
Πώς εξελίσσονται τα μουσεία ανά τους αιώνες;
Πώς αντιμετωπίζουν τις συλλογές τους;
Πώς τα μουσεία εμπλέκονται με τον κόσμο μέσω των αντικειμένων;
Ποιά είναι η σχέση τους με το κοινό τους;
Το Μουσείο είναι ουδέτερος χώρος;
Παράγει ιδεολογία;
Κατασκευάζει κοινωνικές πραγματικότητες;
Πώς εντάσσονται τα μουσεία στον κοινωνικό κόσμο του σήμερα;
Πώς επαναπροσδιορίζεται η θέση τους στην κοινωνία;
Πώς ερμηνεύονται τα μουσεία υπό το πρίσμα του μεταμοντερνισμού;
Αυτά είναι κάποια από τα ζητήματα τα οποία θα μας απασχολήσουν στον πρώτο κύκλο μαθημάτων Ανθρωπολογίας και Μουσείων. Καλωσήρθατε!